phongphit.com : การสื่อสารคือการพัฒนา

สยามรัฐรายวัน 25 เมษายน 2561

เห็นข่าวว่าวิสาหกิจชุมชนกำลังจะเป็น “นิติบุคคล” และกำลังถูกปรับโฉมใหม่ ก็อยากให้ข้อมูลและข้อคิด เพื่อจะได้รู้ที่มา ที่อาจจะช่วยให้รู้ที่ไปได้ดีขึ้น

                เมื่อปี ๒๕๔๔ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีได้เชิญผู้ใหญ่วิบูลย์ เข็มลิม คุณลุงประยงค์ รณรงค์ และผมไปให้ข้อมูลและชี้แจงร่างพรบ.ส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน ซึ่ง “ครม.ทักษิณ ๑” ได้ให้ความเห็นชอบในการประชุมครม.สัญจรครั้แรกที่เชียงใหม่ หลังจากได้เป็นรัฐบาลหมาดๆ ในปีนั้น

            กฤษฎีกาถามว่า ประเทศอื่นเขามีพรบ.แบบนี้ไหม ผมตอบว่า ไม่มีครับ ก็ได้รับคำถามกลับมาว่า แล้วทำไมบ้านเราต้องมี

            ผมได้เรียนชี้แจงไปว่า บ้านเรามีรถทัวร์คันใหญ่ๆ วิ่งระหว่างกรุงเทพฯ กับต่างจังหวัด คนอยากกลับไปหมู่บ้านต้องนั่งรถต่ออีกหลายทอด ที่กรุงเพทฯ เองก็ต้องนั่งแท้กซี่ไปหมอชิต วันนี้จึงมีรถตู้วิ่งรับผู้โดยสารที่พักในกรุงเทพฯ ไปส่งถึงหมู่บ้านในต่างจังหวัดทั่วประเทศ

            สหกรณ์เหมือนรถทัวร์คันใหญ่ไม่สะดวกเท่ารถตู้ ซึ่งเล็กๆ คล่องตัว เปรียบได้กับวิสาหกิจชุมชนที่ ชาวบ้าน ๗-๘ คนรวมตัวกันประกอบการในหมู่บ้าน จัดการการผลิต การแปรรูป การขาย รวมไปถึงการจัดการทรัพยากรและทุนชุมชนอื่นๆ ร่วมกัน

            ผมได้อธิบายต่อไปว่า ประเทศที่พัฒนาแล้ว เขามีพรบ.สหกรณ์และกฎหมายอื่นๆ ที่ส่งเสริมการรวมตัวกันเพื่อดำเนินกิจการต่างๆ ได้อย่างคล่องตัว มีการปรับปรุงแก้ไขเพื่อประโยชน์แก่เกษตรกรจริงๆ หรือที่เดินมาร์ก ไม่มีพรบ.สหกรณ์ด้วยซ้ำ บอกว่ามีรัฐธรรมนูญที่ให้คนมีสิทธิรวมตัวกันก็เพียงพอแล้ว

ถ้าบ้านเราเจริญก้าวหน้าได้ขนาดนั้นก็จะดี แต่ถ้ายังไม่มีประชาธิปไตย ยังไม่เติบโตเหมือนต้นใหม่เล็กๆ ที่อ่อนแอก็ย่อมต้องการไม้ค้ำมากหน่อย เผื่อว่าลมแพงจะได้ไม่ล้ม กฎหมายเป็นไม้ค้ำ

            สี่ปีให้หลัง (๒๕๔๘) “วิสาหกิจชุมชน” ก็ผ่านกระบวนการขั้นตอนต่างๆ ออกมาเป็นกฎหมาย แต่ก็ผิดเพี้ยนไปจากร่างเดิมที่เสนอโดยเครือข่ายผู้นำชุมชนและกระทรวงเกษตรฯ

            มีอยู่ ๓ ประเด็นสำคัญที่ถูกตัดออกไป คือ ๑) วิสาหกิจชุมชนเป็นนิติบุคคล ๒) กองทุนเพื่อส่งเสริมสนับสนุน ๓) สถาบันเพื่อการวิจัยเพื่อสนับสนุนทางวิชาการ

            คำอธิบายที่ได้รับจากผู้เกี่ยวข้องในการแปรญัตติ คือ ๑) มีสหกรณ์ มีกลุ่มเกษตรกร อยู่แล้ว รวมทั้งมีบริษัท ห้างหุ้นส่วนจำกัด เป็นนิติบุคคลที่รองรับได้

            ๒) มีธกส. มีธนาคารออมสิน ธนาคารกรุงโทย และสถาบันการเงินมากมายที่ส่งเสริมสนับสนุนได้อยู่แล้ว ๓) มีสถาบันอุดมศึกษาทุกจังหวัด สามารถสนับสนุนด้วยการวิจัยและให้ความรู้วิชาการได้

            ฟํงดูก็มีเหตุผล แต่ผมก็ได้พยายามให้คำอธิบายหลายครั้งว่า ถ้าไม่มี ๓ เงื่อนไขดังกล่าว ก็คงยากที่จะทำให้เกิดวิสาหกิจชุมชนได้ เพราะหน่วยงานต่างๆ มีหน้าที่มากมายอยู่แล้ว เรื่องวิสาหกิจชุมชนเป็นเรื่องใหม่ ถ้าหากเป็นแค่เรื่องฝาก ไม่มีการส่งเสริมจริงๆ ก็จะไม่เกิด หรือไม่โต ไม่พัฒนา

            วันนี้มีวิสาหกิจชุมชนทั่วประเทศประมาณ ๘๐,๐๐๐ แห่ง เป็น “ของจริง” กี่แห่ง เข้มแข็งจริงกี่แห่ง ตั้งไว้เฉยๆ โดยไม่ได้ทำอะไรเลยอีกเท่าไรก็ไม่ทราบ รอแต่รับความช่วยเหลือจากรัฐและภายนอก ทั้งๆ ที่เจตนารมณ์ดั้งเดิมของพรบ.นี้ต้องการช่วยให้ชุมชนเติบโตและพึ่งพาตนเองให้ได้

            วิสาหกิจชุมชนเป็นหนึ่งในน้อยพรบ.ที่มาจาก “ชาวบ้าน” มาจาก “ฐานราก” โดยมูลนิธิหมู่บ้านได้ระดมปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำชุมชนทั่วประเทศมาช่วยกันร่างพรบ.ฉบับนี้ โดยมีนักกฎหมายเข้ามาช่วยร่างให้เป็นกฎหมาย นำเสนอร่วมกับกระทรวงเกษตรฯ

            มูลนิธิหมู่บ้านก่อตั้งเมื่อปี ๒๕๓๑ ทำงานด้วยแนวคิดการพัฒนาส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น เครือข่ายชาวบ้านเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อใช้ทุนชุมชนอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อการพึ่งตนเอง

            มูลนิธิหมู่บ้านทำการวิจัยชุมชนร่วมกับชาวบ้าน ทำข้อมูลหมู่บ้านเพื่อค้นหาศักยภาพของชุมชน ได้รวบรวมประสบการณ์ของการทำธุรกิจของชาวบ้านในรูปแบบต่างๆ ได้พบว่า ชาวบ้านมีศักยภาพสูงที่จะทำการประกอบการ ถ้าได้รับการส่งเสริมสนับสนุนอย่างเหมาะสม

            จึงได้ทดลองประสานงานผู้นำชุมชนภาคใต้เพื่อค้นหาแนวทางในการทำการประกอบการ ได้พบเรื่องการทำโรงงานแป้งขนมจีนน่าจะเป็นอะไรที่ทำได้ดี จึงมีการศึกษาวิจัย การไปเรียนรู้ดูงานที่อีสานและภาคกลาง เตรียมตัวเป็นปีจึงได้ลงมือทำโครงการนี้ที่พรหมคีรี นครศรีธรรมราช

            ผู้นำชุมชนถกเถียงกันว่า จะจดเป็นอะไรดี เป็นสหกรณ์ หรือกลุ่มเกษตรกร เป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนจำกัด วิเคราะห์กันแล้วไม่มีอันไหนเหมาะสมกับสิ่งที่ชาวบ้านกำลังจะทำ คำว่า “วิสาหกิจชุมชน” จึงถูกเสนอ และเกิดมาจากเวทีนี้ที่สรุปว่า คำนี้จะน่าเป็น “ทางเลือก” หรือ “นิยามใหม่” ให้ธุรกิจชุมชน

            ความหมาย คือ ทำอย่างไรให้มีสถานภาพที่ไม่ใช้ทั้งสหกรณ์ ไม่ทั้งบริษัท แต่เป็นอะไรที่เล็กๆ มีประสิทธิภาพ ช่วยให้ชาวบ้านพัฒนาตนเองและการประกอบการในชุมชนได้อย่างคล่องตัว โดยมีสมาชิก อย่างน้อย ๗-๘ คนก์เป็นทำการประกอบการหรือวิสาหกิจชุมชนได้

            โรงงานแป้งขนมจีนไม่มีทางเลือก ต้องจดเป็นบริษัทด้วยทุนจดทะเบียน ๕ ล้านบาทที่ระดมทุนจากชุมชนและผู้นำจากหลายจังหวัด และแม้มีข้อจำกัดมากมาย ก็ยังทำการประกอบการได้ดี ผลิตแป้งขนมจีนส่งไปทั่วภาคใต้และมาถึงกรุงเทพฯ

ทำกำไรได้อย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี ๒๕๔๐ จนถึงทุกวันนี้ ปันผลให้ผู้ถือหุ้นไม่ต่ำกว่าร้อยละ ๒๐ ทุกปี

สยามรัฐรายวัน 18 เมษายน 2561

ถ้าการท่องเที่ยวชุมชนทำให้เกิดรายได้ แต่ทำลายทุนที่สำคัญของชุมชนอย่าง ทุนทางสังคมวัฒนธรรม ทุนทรัพยากรสิ่งแวดล้อม ทุนทางปัญญา แล้วคุ้มไหม

            ชุมชนเป็นผู้ถูกกระทำมานาน ชาวบ้านถูกใช้เป็นเครื่องมือในการผลิต เป็นเครื่องมือในการบริโภค ยัดเยียดทุกอย่างให้อยากกินอยากได้โดยสื่อและการโฆษณา โดยค่านิยมของลัทธิบ้าบริโภค วันนี้ถูกใช้เป็นเครื่องมือเพิ่มรายได้ให้การท่องเที่ยว ให้ททท. ให้จีดีพี ให้รัฐบาลไทย

            หลายปีที่ผ่านมา ททท.ไปส่งเสริมการจัดงานบุญ งานประเพณีประจำปีต่างๆ เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยว เช่น การแห่เทียนเข้าพรรษา บุญปราสาทผึ้งออกพรรษา บุญบั้งไฟ แรกๆ ก็เฉพาะจังหวัด ต่อมาก็ขยายไปจังหวัดอื่นๆ ลัทธิเลียนแบบและโดยการสนับสนุนของททท. ภาครัฐภาคเอกชน

            เข้าใจดีว่าเป็นการโปรโมตการท่องเที่ยวหมู่ (mass tourism) ที่ต้องมีอีเว้นท์ใหญ่ๆ แปลกตาระทึกใจ (exotic) ให้คนไทยคนต่างชาติไปเที่ยวชม (sightseeing) ต้องการให้คนไปเที่ยวเป็นหมื่นเป็นแสน

            แต่ถามว่า แล้วชาวบ้านได้อะไร ได้รางวัลมากน้อยเท่าไร ได้กันกี่คนที่ลงทุนตกแต่งรถขบวนแห่หมดไปเป็นหมื่นเป็นแสน หรืออาจมากกว่าด้วยซ้ำ (แบบ เป็นหนี้ไม่ว่าขอให้ได้หน้าเป็นพอ) เงินทองที่ททท.และหน่วยงานต่างๆ ให้ไปหมดไปกลางทางเท่าไรกว่าจะถึงมือชาวบ้านคนทำงานจริงๆ

            แล้วประเพณีและขบวนแห่แหนต่างๆ มีคุณค่าและให้ความหมายอะไรแก่บุญประเพณีเดิมบ้าง บางแห่งยังเลยเถิดผิดเพี้ยนไปเลยก็มี อย่างการแห่ดาวที่ท่าแร่ สกลนคร ประเพณีเดิมที่ทำกันมานับร้อยปีเป็นการทำดาวเล็กๆ ด้วยไม้ไผ่ แล้วนำไปแห่รอบวัดในคืนวันคริสตมาส

วันนี้ทำกันใหญ่โต ลงทุนทำรถประดับด้วยดอกไม้ไฟสี แล้วยังมีคนนั่งบนรถไปด้วย ถ้าเป็น “แม่พระ นักบุญยอแซฟและพระกุมารเยซู” ก็ไม่ว่าไร แต่กลายเป็น “นางงาม” เหมือนขบวนแห่นางนพมาศ แบบนี้ทำเพื่ออะไร แต่ละคันลงทุนไปเท่าไร ททท.ให้เงินไปเล็กน้อย ถึงมือชาวบ้านเท่าไรก็ไม่รู้

แล้วมีนักท่องเที่ยวไปกันกี่คน ที่แห่ดาวกันสองวันสองครั้ง ที่ท่าแร่และที่ตัวจังหวัดสกลนคร เงินรายได้จากนักท่องเที่ยวเข้าพื้นที่จริงๆ มากน้อเท่าไรก็ไม่รู้ ที่ไปพักไปกินข้าวไปซื้อของ

หนักไปกว่านั้นคือการใช้วัฒนธรรมท้องถิ่นบางอย่างเป็นเครื่องมือดึงดูดนักท่องเที่ยวไทยและเทศ โดยไม่สนใจว่าไปกระทบความรู้สึกชาวบ้าน “เจ้าของวัฒนธรรม” ตัวจริงหรือไม่เพียงใด อย่างกรณีผีตาโขนที่ด่านซ้ายและนาแห้ว จังหวัดเลย

ผีตาโขนเป็นความเชื่อของคนท้องถิ่นบางพื้นที่ในจังหวัดเลย การมี “หัวโขน” และเครื่องแต่งกายที่แปลกหูแปลกตาคล้ายกับหน้ากากและเสื้อผ้าที่ฝรั่งใส่กันในวันฮัลโลวีน ทำให้ททท.เอาไปใช้เป็นเครื่องมือในการส่งเสริมการท่องเที่ยวไม่เพียงจังหวัดเลย แต่เลยออกไปถึงต่างประเทศเพื่อชวนคนมาเที่ยวเมืองไทย

หลายปีก่อน ตอนที่ทท.ส่งเสริมการท่องเที่ยวจังหวัดเลย เอาผีตาโขนไปต้อนรับรัฐมนตรีหรือผู้ใหญ่ในรัฐบาล กำนันผู้ใหญ่บ้านที่ผมได้พูดคุยด้วยที่ด่านซ้ายและนาแห้ว รู้สึกไม่พอใจมาก แต่เพราะเป็นชาวบ้านผู้น้อย ย่อมไม่สามารถแสดงการต่อต้านอะไรได้ นอกจากนินทาด่าว่าลับหลัง

เวลาที่ฝรั่งในต่างแดนเอาพระพุทธรูปไปตั้งไว้หน้าห้องอาหาร คนไทยก็ประท้วงว่าไม่ให้ความเคารพ เวลามีนักท่องเที่ยวไปยืนถ่ายรูปบนตักพระพุทธรูป คนไทยก็เรียกร้องให้ว่ากล่าวตักเตือน เวลาฝรั่งแต่งงานกับคนไทยนำเศ๊ยรพระพุทธรูปไปตั้งไว้บนเสารั้วรอบบ้าน คนไทยก็ประท้วงให้เอาลง

บอกว่า การกระทำเหล่านั้นเป็นการลบหลู่ดูหมิ่น ไม่ให้ความเคารพ ไม่รู้กาละเทศะ ไม่รู้ที่ต่ำที่สูง แล้วเวลาททท.เอาผีตาโขนไปแสดง ไปเล่น ไปรับแขก รู้ที่ต่ำที่สูงไหม ไม่ดูถูกความเชื่อของชาวบ้านมากเกินไปหรือ

ความเชื่อไม่ว่าพุทธศาสนาหรือศาสนาใด หรือความเชื่อในท้องถิ่นในสิ่งเหนือธรรมชาติ ล้วนเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เป็นของจริงไม่ใช่ของเล่น ไม่เชื่อก็ไม่ควรไปลบหลู่

มนุษย์ทุกคน ไม่ว่านักท่องเที่ยวหรือไม่ต่างก็ชอบอะไรที่แปลกใหม่ แปลกหูแปลกตา แต่การท่องเที่ยวหมู่กระแสหลักก็ยังวนเวียนอยู่แต่เรื่อง “การเที่ยวชม” (sightseeing) โดยไม่สนใจว่า สิ่งที่คนต้องการนั้นไม่ใช่เพียงแต่ชมด้วยตา แต่สัมผัสด้วยใจด้วย

ทำไมไม่จัดผ้าป่าสามัคคี กฐินสามัคคีให้นักท่องเที่ยวต่างชาติไปร่วมกับคนไทยที่ทำกันตลอดปี แต่จัดให้เป็นธรรมชาติ ให้คนต่างชาติได้ร่วมงานบุญประเพณีอย่างเป็นธรรมชาติ เหมือนคนอื่นๆ ไปกันสัก 20-30 คน คงไม่ทำให้วุ่นวายทำลายพิธีกรรมอันดีงาม แต่จะกลายเป็นสีสันในความเป็น “อินเตอร์” ของพิธี

งานปีใหม่ สงกรานต์ ลอยกระทง และงานประเพณีต่างๆ ในชุมชนหมู่บ้านมีการจัดงาน การท่องเที่ยวหมู่ก็สามารถผสานกับกับโปรแกรมได้ถ้าไม่ทำให้งานชาวบ้านเสียหาย แต่ได้สีสันและความสัมพัน์กับคนต่างชาติ ที่ไปด้วยใจและอยากสัมผัสกับ “จิตวิญญาณ” ของชุมชน

วิถีชุมชนมีมากมายที่การท่องเที่ยวหมู่กระแสหลักสามารถปรับให้เข้ากันได้อย่างกลมกลืน จัดไม่ให้เป็นเพียงการไป “เที่ยวชม” แต่ไปร่วมงานบุญอย่างแท้จริง ทุกคนก็จะได้บุญ ได้ความรู้สึกที่ดี ให้ฝรั่งคนต่างชาติได้พบปะกับคนไทย ได้พูดคุยถามไถ่ ได้คุยกับพระสงฆ์องค์เจ้า ได้กินข้าวกินปลากับชาวบ้าน

ไม่ควรจัดงานบุญประเพณีเพียงเพื่อต้อนรับนักท่องเที่ยว หรือแม้แต่การที่มีนักท่องเที่ยวไป “เที่ยวชม” หมู่บ้าน ไม่ว่าไทยหรือเทศก็ไม่ควรเกณฑ์ชาวบ้าน คนเฒ่าคนแก่ไปแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าที่เขาอุตส่าห์เก็บไว้ไปงานบุญสำคัญ ให้ชาวบ้านมาตั้งแถวรับตั้งแต่ทางเข้าหมู่บ้าน ฟ้อนรำแห่แหนนักท่องเที่ยว ยังกับเทวดามาโปรดสัตว์

วันนี้คนอยากกลับไปหาธรรมชาติ อยากกลับไปมีความสัมพันธ์อันดีกับธรรมชาติ กับผู้คน กับชุมชน ธรรมชาติแปลว่าไม่ตกแต่งจนบิดเบือน ไม่เสแสร้ง แต่จริงใจ จะให้คุณค่าแก่ผู้อยู่และผู้ไปเยือน

การท่องเที่ยวที่เคารพธรรมชาติ เคารพจารีตประเพณีวิถีชุมชน จะให้ไม่เพียงแต่รายได้ แต่ให้ความสุขที่สัมผัสได้ด้วยจิตวิญญาณ ที่เงินซื้อหาไม่ได้

สยามรัฐรายวัน ๑๑ เมษายน ๒๕๖๑

โรงแรมอามันดารี อยู่ที่เมืองอูบุด เกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย ค่าที่พักคืนหนึ่งประมาณ 30,000 บาท ที่พักเต็มตลอดปี เขาจำลองหมู่บ้านบาหลีมาไว้ที่นั่น ที่นักท่องเที่ยวบางคนบอกว่า คือสวรรค์บนดิน

                ผู้บริหารโรงแรมห้ามพนักงานบอกนักท่องเที่ยวที่มาพักว่า ไม่ไกลจากนั้นมีหมู่บ้านบาหลีของจริง มีที่พักโฮมสเตย์ราคาเพียง 300 บาท ถ้าบอกแขกจะถูกไล่ออก

                นั่นคือที่มาหรือต้นแบบของโรงแรมโฟร์ซีซั่นที่แม่ริม เชียงใหม่ ที่ยกหมู่บ้านไทยไปไว้บนเนินเล็กๆ อยู่ท่ามกลางทุ่งนาป่าเขา คนที่เอาแนวคิดนี้มาเป็นฝรั่งเจ้าของพิซซ่าคัมปานี โรงแรมแมรีออท ไมเนอร์กรุ๊ป ที่ถูกหัวเราะเยาะตอนแรกว่า เป็นความคิดประหลาด ไม่น่าจะไปรอด

                แต่โรงแรมแห่งนี้ที่ราคาก็ไม่น้อยกว่า 30,000 บาทต่อคืนเต็มตลอดปี มีนาข้าว มีธรรมชาติแวดล้อมที่นำเอาวัชพืชธรรมดาไม่มีราคามาตกแต่งให้ดู “เป็นธรรมชาติ” เติมเต็มความฝันของผู้คนวันนี้ที่โหยหาธรรมชาติ เหมือนหนังฟอเรสท์ กัมป์ ที่สร้างความฝันเสมือนจริงให้คนอเมริกันที่โหยหาไอดอล

                ศาสตราจารย์กุนเธอร์ ฟัลติน คนเขียนหนังสือ “ความคิดมีค่ากว่าเงิน” เป็นคนเล่าเรื่องโรงแรมอามันดารี และเป็นคนพาผมไปนั่งกินกาแฟที่โรงแรมโฟร์ซีซั่นหลายปีก่อน (ตอนนั้นมีชื่อว่าเดอะ รีเจ้นท์แม่ริม) มองลงไปยังทุ่งนา เขาบอกว่า “อยากให้ยูพาผู้นำชุมชนมาดูงานที่นี่ จะได้เห็นว่า ที่บ้านเขาสวยกว่ามาก”

                เขาบอกว่าอาจจะไม่สวยกว่าในแง่ของการประดับตกแต่ง แต่เป็นธรรมชาติมากกว่า และสำหรับฝรั่งอย่างเขา เป็นอะไรที่ “สวยและมีคุณค่า” มากกว่า

                เขาบอกว่า เสน่ห์หมู่บ้านไทยไม่ได้อยู่ที่ทุ่งนาป่าเขาอย่างเดียว แต่อยู่ที่ คน ชุมชน วิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม คือ ความสัมพันธ์ของผู้คน คนกับคน คนกับธรรมชาติ คนกับสิ่งเหนือธรรมชาติ เป็นอะไรที่ขาดหายไปชีวิตของฝรั่ง

                นักท่องเที่ยวไม่มีทางเลือกมากนัก ถ้าไม่ไปกับทัวร์ที่พาไปตามสถานที่ท่องเที่ยว ขึ้นลงรถบัสรถตู้ไปดูไปชมโน่นนี่นั่นแบบผิวเผินและไปซื้อของ ไม่มีโอกาสได้สัมผัสกับ “ชีวิตจริง” ของคนไทยเลย

                “ความสัมพันธ์” และ “ความเป็นธรรมชาติ” คือ สิ่งที่หายไปในชีวิตของฝรั่งนักท่องเที่ยว พวกเขาอยากเล่นกับหมา กับแมวในหมู่บ้าน อยากได้ยินเสียงไก่ขัน นกร้อง อยากไปวัดไม่เพียงแต่ไปดูๆ แล้วก็ถูกเรียกไปขึ้นรถ แต่อยากมีเวลาคุยกับพระบ้าง ไปทำสมาธิบ้าง ไปทาสีกำแพงวัดให้ด้วยบางวันก็ยังได้

                เขาอยากไปร่วมกิจกรรมต่างๆ ของชุมชน ไปร่วมพิธีกรรม ประเพณี งานบุญ อยากไปลองดำนา เกี่ยวข้าว ไปคุยกับครูกับเด็กที่โรงเรียน ไปดูว่าเขาเรียนกันอย่างไร ไปเล่าให้เด็กฟังว่าบ้านเขาเป็นอย่างไร เด็กๆ เป็นอย่างไร กินอยู่อย่างไร แลกเปลี่ยนกัน เป็นปฏิสัมพันธ์ที่มีชีวิต

                เขาบอกว่า ที่บาหลีมีตัวอย่างของการทำโฮมสเตย์ที่เหมาะกับฝรั่ง ส่วนใหญ่คงไม่อยากพักในบ้านร่วมกับครอบครัวชาวบ้าน อยากอยู่แยกเป็นส่วนตัว แต่ยังอยู่ในบริเวณบ้านของเจ้าของ ฝรั่งลงทุนสร้างบ้านพักให้หลังเล็กๆ ราคาไม่แพง โดยขอมาพักฟรีปีละ 4-6 สัปดาห์ ตัวเองหรือเพื่อนๆ เวลาที่เหลือเจ้าของบ้านให้คนอื่นมาพักและเก็บค่าที่พักได้

                ดร.ฟัลตินรู้จักเมืองไทยมา ๔๐ ปี แต่งงานกับคนไทย มีบ้านที่เชียงใหม่ ไปๆ มาๆ เพราะยังเป็นอาจารย์ที่มหาวิทยาลัยเบอร์ลิน เขาบอกว่า โฮมสเตย์แบบที่ฝรั่งอยากพักอาจคนละอย่างกับที่คนไทยหรือนักท่องเที่ยวเอเชียต้องการ

                เขาเน้นการท่องเที่ยวที่เป็น “ทางเลือก” ที่มีคุณค่าให้ทั้งนักท่องเที่ยวและชุมชน ไม่ใช่ท่องเที่ยวกระแสหลัก ท่องเที่ยวหมู่ (mass tourism) ที่ไม่ได้ให้ทางเลือกอะไรกับนักท่องเที่ยวนอกจากสถานที่ท่องเที่ยวหลัก และวีธีการจัดการท่องเที่ยวแบบเดิมๆ พาไปดูโชว์ ไปดูของ “ปลอมๆ”

                การท่องเที่ยวทางเลือกอาจเป็นทางรอดของชุมชนก็เป็นได้ เขายกตัวอย่างประเทศสวิตเซอร์แลนด์หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ชาวนาที่มีบ้านอยู่ตามภูเขากำลังคิดจะทุบทิ้งบ้านเก่าๆ ขายที่ดินไปอยู่ในเมือง เพราะการเกษตรไม่มีอนาคต มีนักท่องเที่ยวทักว่า อย่าทำเลย เอาไว้แบบเดิม ปรับให้คนมาพักจะดีกว่า

                นั่นคือที่มาของรายได้หลักของชาวนาสวิสวันนี้ ที่ไม่ได้มาจากการเกษตร แต่มาจากการท่องเที่ยว คนไปเที่ยวทั้งหน้าร้อนและหน้าหนาว ไม่ได้เพียงไปสัมผัสกับธรรมชาติสวยงาม แต่ได้พบปะกับชาวบ้าน วิถีชีวิตแบบเดิม ได้ลองรีดนมวัว เห็นการทำขนมนมเนย อาหารท้องถิ่น ที่ขายนักท่องเที่ยว

                ทุกอย่างอยู่ที่การจัดการ “ทุน” ท้องถิ่นให้ตอบสนองความฝันของผู้มาเยือนให้มากที่สุด พวกเขาไม่ได้ต้องการแค่มาดูมาเห็น แต่ต้องการมารู้จัก มาสัมพันธ์กับคน กับชุมชน เช่นเดียวกับคนใน “มองท์ ลีโอแนส์” ภาคใต้ของฝรั่งเศสที่จัดการต้อนรับแขกในวันหยุดสุดสัปดาห์โดยสหกรณ์อย่างได้ผล

      ที่นั่น คนไปเที่ยวพักผ่อนได้ออกจากความจำเจของเมืองใหญ่ไปอยู่ใกล้ธรรมชาติ ได้กินอาหารจากฝีมือแม่บ้านที่เก่งที่สุดของท้องถิ่น ได้พูดคุยกับผู้คนอย่างเป็นกันเอง ได้ซื้อข้าวของ ผักผลไม้ ขนมนมเนยติดมือกลับบ้าน ที่นั่นชุมชนร่วมมือร่วมแรงกันจัดการเป็น “เจ้าภาพ” ที่ดี

     ปัญหาบ้านเราคือไม่ได้มีการช่วยพัฒานาคน พัฒนาระบบเพื่อให้มีการบริหารจัดการที่ดี ซึ่งจะต้องมาจากความรู้ความเข้าใจธรรมชาติของคนที่มาเที่ยว ความฝันของพวกเขา และตอบสนองความฝันนั้นด้วยทุนท้องถิ่นที่ผ่านการถอดรหัส ให้ผู้มาเยือนเข้าถึงคุณค่าที่ลึกลงไป ไม่ใช่สัมผัสได้แต่เปลือกนอก

    การส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชนมักเอาแนวคิดของการท่องเที่ยวกระแสหลักไปใช้ มุ่งแต่จะ “ขายของ” ขายวัฒนธรรมแบบ “เด็ดยอดภูมิปัญญา” คิดถึงแต่มูลค่าโดยเข้าไม่ถึงคุณค่าและจิตวิญญาณ

   การท่องเที่ยวแบบนั้นจะได้แค่ไป “เที่ยวหมู่บ้าน” แบบผิวเผิน เพียงเพราะเป็น “กระแส” เท่านั้น ไม่ได้ไปสัมผัสจิตวิญญาณอันเป็นเสน่ห์ที่เป็นคุณค่าอันล้ำลึกของชุมชน