phongphit.com : การสื่อสารคือการพัฒนา

ทางอีศาน กันยายน ๒๕๖๑

เหตุการณ์ที่ถ้ำหลวง ขุนน้ำนางนอน ที่มีการช่วยเหลือ “หมู่ป่าอะคาเดมี” ออกมาจากถ้ำด้วยความร่วมแรงร่วมใจ ร่วมไม้ร่วมมือ จากคนไทยทั้งชาติและผู้คนทั้งโลกก็ว่าได้ ให้บทเรียนสำคัญว่า ในบางขณะ บางสภาวการณ์ มนุษย์สามารถก้าวข้ามพรมแดนความแตกต่างทั้งหลายได้

ไม่ว่าเชื้อชาติ สีผิว ความเชื่อ อุดมการณ์ ความรวยความจน ความรู้ความสามารถ เหมือน “คนตกน้ำหัวจะเพียงกันหมด” หรือตามนัยทางปรัชญาเรียกว่าเป็น “อุตรภาพ” (transcendence) ภาวะเหนือโลกธรรม ซึ่งไม่ใช่ความฝันหรือจินตนาการ

ความร่วมมือของผู้เชี่ยวชาญ นักดำน้ำ นักกู้ภัยจากทั่วโลก จิตอาสาจากสารทิศ ใครทำอะไรได้ มีอะไรช่วยก็ช่วยกันหมด นักปีนถ้ำจากภาคใต้ก็ตีรถสองพันกิโลเมตรขึ้นไปช่วย คนมีเครื่องสูบน้ำขนาดยักษ์จากนครปฐม เพชรบุรี โคราชก็ขนไปช่วย โดยไม่มีใครของร้อง

คนท้องถิ่นช่วยซักผ้ารีดผ้าปะผ้าให้จิตอาสา มีรถสองแถว รถมอเตอร์ไซค์ก็ขนส่งฟรี มีคนอาสาไปช่วยทำอาหาร ทำความสะอาดระหว่างการดำเนินการ และเสร็จภารกิจก็มีอีก 5,000 คนที่ไปช่วยเก็บกวาดและฟื้นฟูสภาพแวดล้อม

น้ำที่สูบจากถ้ำมาท่วมนา ชาวนาก็ไม่ได้บ่นว่า ขอเพียงให้เด็กๆ รอดออกมาได้ หลายคนไม่ขอรับค่าชดเชยด้วยซ้ำ รวมไปถึงข้าวของมากมายที่คนจากทั่วประเทศส่งไปช่วยเหลือที่อบต.โป่งผา

ที่สำคัญ ได้รับพระราชทานความช่วยเหลือและกำลังใจจากพระเจ้าอยู่หัวและพระราชวงศ์ นับเป็นการรวมใจคนไทยทั้งชาติ ก้าวข้ามความแตกแยกความแตกต่างทั้งปวง คนที่ไม่สามารถช่วยอะไรได้ก็ต่างส่งกำลังใจและสวดมนต์ให้ เฝ้ารอหน้าจอทีวีตลอดเกือบสามสัปดาห์

ถ้ำหลวงให้บทเรียนสำคัญว่า ถ้าคนรวมใจกันเป็นหนึ่ง อะไรก็ทำได้ ปัญหาอะไรก็แก้ได้ อุปสรรคใดก็ผ่านพ้นได้ เพราะมนุษยธรรมนั้นอยู่ในส่วนลึกของหัวใจของทุกคน ปรากฎออกมาเมื่อไรก็จะเห็นพลังอันยิ่งใหญ่เสมอ ดังกรณีที่ถ้ำหลวงก็ดี ภัยพิบัติร้ายแรงอย่างสึนามิและอื่นๆ ก็ดี

แต่ถ้าเราเริ่มคิดถึงผลประโยชน์ เริ่มมองความแตกต่าง เริ่มเปรียบเทียบ เริ่มขีดเส้นแบ่ง ก็เหมือนการขีดพรมแดนประเทศ การออกกฎหมายระเบียบต่างๆ ซึ่งล้วนเป็นการตีเส้นที่ห้ามก้าวข้าม ปัญหาความขัดแย้งก็ตามมา เป็นสัญชาติญาณดิบ ส่วนพื้นผิวของธรรมชาติมนุษย์

ดังกรณีควันหลงฟุตบอลโลกที่ผ่านมา ทีมชาติฝรั่งเศสได้ครองแชมป์ มีคนเขียนว่า ทีมแอฟริกาชนะเลิศ เพราะในจำนวนนักฟุตบอลทีมชาติฝรั่งเศส 23 คน 14 คนเป็นคนสีผิวจากแอฟริกา จากครอบครัวผู้อพยพ จากประเทศเซเนกัล มาลี คองโก คาเมรูน โตโก ไนจีเรีย โมรอคโก อัลจีเรีย กีเนีย แองโกลา

นักฟุตบอลเหล่านี้สามารถไปเล่นให้ทีมชาติบ้านเกิดพ่อแม่ของตนเองได้ แต่เลือกเล่นให้ทีมชาติฝรั่งเศสเนื่องจากเกิดในประเทศนี้ เติบโตและเล่นให้สโมสรใหญ่ๆ ในยุโรปทั้งนั้น อย่างพอล ป็อกบา คีเลียน เอ็มมัปเป เอ็นโกโล คองเต เป็นต้น

พอมีนักจัดรายการสื่อใหญ่อเมริกันเขียนว่า ทีมแอฟริกาชนะเลิศ ทูตฝรั่งเศสในอเมริกาก็เดือดร้อนประท้วงว่า นักฟุตบอลเหล่านั้นเป็นคนฝรั่งเศสจริงๆ พิธีกรอเมริกันก็บอกว่า เขาไม่เคยตั้งคำถามในสัญชาติของนักฟุตบอลเหล่านั้นเลย เขาชื่นชมว่า ฝรั่งเศสต้อนรับผู้อพยพดีกว่าอเมริกาในยุคนี้ต่างหาก

เรื่องนี้คุยกันยาวๆ ได้ เพราะฝรั่งเศสไปล่าอาณานิคมในแอฟริกา ไปขนเอาทรัพยสินทรัพยากรของประเทศเหล่านี้มาเท่าไร ไปดูดเอาคนดีๆ คนเก่งๆ ทำงานมารับใช้ในประเทศของตนเท่าไร เอาคนอพยพมาเป็นแรงงานถูกๆ ช่วยเศรษฐกิจประเทศอีกเท่าไร ทำงานที่คนฝรั่งเศสเองไม่มีทางไปทำ

ดีที่ทีมชาติฝรั่งเศสชนะเลิศ ถ้าหากเกิดแพ้แบบไม่เป็นท่าอย่างหลายประเทศที่ถูกคาดการณ์ว่าจะชนะ อาจจะได้รับการวิพากษ์วิจารณ์ไปอีกแบบ อย่างที่เมซุต โอซิล นักฟุตบอลทีมชาติเยอรมันบอกว่า “ผมเป็นเยอรมันเมื่อเราชนะ ผมเป็นผู้อพยพเมื่อเราแพ้”

โอซิลเกิดในเยอรมนีจากครอบครัวชาวตุรกีที่อพยพมาเป็นแรงงานในประเทศนี้กว่า 3 ล้านคน เขาเล่นให้ทีมชาติมา ๙๒ ครั้ง ได้รับการโหวตให้เป็นนักฟุตบอลยอดเยี่ยมถึง ๕ ครั้งใน ๖ ปีที่ผ่านมา

ไม่นานก่อนฟุตบอลโลก มีภาพของโอซิล จากอาร์เซนอล กุนดวนจากแมนซิตี้ และโตซุนจากเอเวอร์ตัน ทั้งสามคนมีเชื้อสายตุรกี ยืนถ่ายรูปร่วมกับนายแอร์ดวน ประธานาธิบดีของตุรกีที่ไปเยือนอังกฤษ โอซิล บอกว่า เขาและเพื่อนพูดกันเรื่องฟุตบอลกับนายแอร์ดวน

ภาพนั้นทำให้โอซิลถูกวิจารณ์อย่างหนักในประเทศเยอรมนี ซึ่งไม่เห็นด้วยกับนายแอร์ดวน ที่ถูกเรียกว่าเป็นเผด็จการ ทั้งๆ ที่เขามาจากการเลือกตั้ง

โอซิลบอกว่า มันผิดด้วยหรือที่เขาจะพบกับประธานาธิบดีของประเทศของพ่อแม่ปู่ย่าตายาย ประเทศอันเป็นรากเหง้าของเขาเอง แล้วเขาก็ประกาศเลิกเล่นทีมชาติด้วยความน้อยใจที่ถูกโจมตี ถูกขู่ฆ่า โดยเฉพาะเมื่อทีมเยอรมันตกรอบแรก

สื่อเยอรมันบอกว่า เขาไม่ผิดหรอกที่จะรู้สึกในรากเหง้าของตนเอง แต่ไม่ควรไปถ่ายรูปกับเผด็จการอย่างนายแอร์ดวน เหมือนไปหาเสียงให้เขาก่อนการเลือกตั้งที่เกิดขึ้นไม่นานหลังจากนั้นที่นายแอร์ดวนก็ชนะอีกครั้งหนึ่งอย่างถล่มทลาย

ผลประโยชน์ทางการเมือง ทางเศรษฐกิจ ทางสังคม ล้วนเป็นเหตุผลทีทำให้เกิดเส้นแบ่งและความขัดแย้ง การรับผู้อพยพของประเทศในยุโรปหรืออเมริกา ออสเตรเลีย ล้วนแต่ดูกันที่ผลประโยชน์มากกว่า “มนุษยธรรม” พวกเขาคัดเลือกเอาแต่คนเก่ง คนมีความรู้ความสามารถเท่านั้น

โดยลืมไปว่า ปัญหาในถิ่นที่มาของผู้อพยพนั้น ประเทศร่ำรวยเหล่านี้ล้วนมีส่วนเกี่ยวข้อง ตั้งแต่การไปล่าอาณานิคมมาจนถึงการค้าที่ไม่เป็นธรรม การสูบเอาทรัพยากรและบุคลากรจากประเทศเหล่านั้น

แท้ที่จริง การเกิดเป็นประเทศก็มาจากการแก่งแย่งที่ดิน ทรัพย์สิน ทรัพยากรกันทั้งนั้น คนเผ่าพื้นเมืองเขาอยู่กันมาเป็นพันๆ ปี วันหนึ่งคนผิวขาวก็ไปแย่งชิงเอาที่ดินและทรัพย์สินของพวกเขาในอเมริกาเหนือ อเมริกาใต้ ออสเตรเลีย แอฟริกาใต้และอีกหลายประเทศ คนพวกนี้พอตั้งหลักได้ก็กีดกันคนอื่น

โลกนี้จึงมี ๒ แบบ แบบไม่มีพรมแดนและแบบมีพรมแดน แบบแรกเป็นความฝันเหมือนเพลง Imagine ของจอห์น แลนนอน ซึ่งก็เป็นจริงได้อย่างที่ถ้ำหลวง เชียงราย

ความจริง เรื่องนี้ก็เกิดได้ในชีวิตประจำวัน ที่เราพบ “คนไทย” ด้วยกันที่มาจากหลายเชื้อชาติ (จนไม่รู้ว่าไทยแท้มีหรือไม่เป็นอย่างไร) ต่างกันเพียงใครมาก่อนมาหลังเท่านั้น เราก็อยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสันติได้ ไม่ว่าจะมีเชื้อสายลาว เขมร พม่า มอญ เวียดนาม อินเดีย อาหรับ จีน ญี่ปุ่น ฝรั่ง ต่างกันที่เชื้อชาติ ศาสนา ปรัชญาชีวิต แต่หลายคนยังแต่งงานกัน อยู่ด้วยกันได้อย่างมีความสุข

เพราะความเป็นคนนั้นไม่ต้องมีบัตรแสดงว่าเป็นคน มนุษยชาตินั้นใหญ่กว่า สูงกว่าเชื้อชาติหรือสัญชาติที่เขียนไว้ในบัตรประชาชน

กรณีที่ถ้ำหลวง เป็นปรากฎการณ์สำคัญของมนุษยชาติ เพราะมนุษยธรรมก้าวข้ามพรมแดนของความแตกต่าง ก้าวข้ามจำนวนเงินที่ลงไป จำนวนเวลาและบุคลากรที่ใช้ กฎหมายต่างๆ ที่เป็นข้อห้ามในยามปกติ จนไม่ต้องถามว่า “คุ้มหรือไม่” “ผิดกฎหมายหรือไม่” อย่างที่มีคนถามแล้วถูกวิจารณ์อย่างหนัก

ชีวิตคน ๑๓ คนสำคัญกว่าสิ่งใด รวมใจกันเป็นหนึ่ง แม้จะแลกด้วย ๑ ชีวิต สิ่งที่ได้มาคือ ความรู้สึกที่ดีของคนทั่วโลก การสรรเสริญสดุดีวีรกรรมต่อความเสียสละอันยิ่งใหญ่ของ “จ่าแซม” หรือ “นาวาตรีสมาน” รวมทั้งปฏิบัติการของบรรดาหน่วยกล้าตายที่ทำงานและดำน้ำในถ้ำเกือบสามสัปดาห์

จึงไม่แปลกที่คนที่ชมการถ่ายทอดสด รอการออกมาจากถ้ำของ ๑๓ คน จึงตื่นเต้นและซาบซึ้งจนกลั้นน้ำตาไว้ไม่ได้ เป็นน้ำตาของมนุษยธรรมไร้พรมแดน ที่ทำให้เชื่อว่า ลึกๆ แล้วมนุษย์เรามีคุณธรรมความดีงาม ที่ร่วมพลังกันก้าวข้ามเรื่องที่ดูเหมือนเป็นไปไมได้ เอาชนะได้แม้กระทั่งความตาย

๒๙ สิงหาคม ๒๕๖๑

ข้าวหลามบ้านเรามีหลากหลายชนิด แต่ละภาคแต่ละถิ่นมีวิธีการไม่ค่อยเหมือนกัน ทั้งวัตถุดิบที่ใช้และรสชาติที่ชอบ โดยทั่วไปใช้ไม้ไผ่สองชนิด กระบอกใหญ่เปลือกหนาอย่างที่หนองมน นครปฐมจะเป็นไผ่กระบอกแดง ที่มีอยู่ที่ปราจีนบุรี ตามชายแดนและในเขมร ที่กาญจนบุรี ตามชายแดนและในพม่า

ส่วนทางภาคเหนือและภาคอีสานมักใช้ไผ่ข้าวหลามหรือไผ่หม่น ปล้องเรียวยาว หรือไผ่สีสุกตามลำห้วย ไผ่ทางอีสานนำมาจากป่าจากเขาแถวอำเภอติดแม่น้ำโขงจังหวัดเลยและหนองคาย บรรทุกสิบล้อไปส่งตามจังหวัดต่างๆ ทั่วภาคอีสาน น้อยนักที่จะเห็นคนปลูกเอง ทางเหนือมีปลูกเองบ้าง เอามาจากป่าบ้าง

ไผ่ขนาดใหญ่อย่างข้าวหลามหนองมนและนครปฐมจะมีคนนำมาขายกระบอกละ 2 บาทขึ้นไป แล้วแต่เล็กใหญ่สั้นยาว ส่วนไผ่ข้าวหลามเรียวยาวที่เห็นแถวเชียงใหม่และสุรินทร์ขนาดกกลางๆ กระบอกละ 1.50 บาท

เรื่องไม้ไผ่เป็นปัญหาที่คนทำข้าวหลามไม่ได้คิดจะปลูกกัน วันหนึ่งคงหมดป่าและต้องไปตัดจากประเทศเพื่อนบ้าน และถ้าในประเทศเหล่านั้นหมดอีกจะทำไงก็ไม่รู้ถ้าไม่รู้จักปลูกเอง

คุณจิระเดช ใจก๋า นักศึกษามหาวิทยาลัยชีวิตที่ดอยสะเก็ด เชียงใหม่ คนปลูกไผ่เป็นอาชีพและแปรรูปไผ่เป็นเฟอร์นิเจอร์ขายในประเทศและส่งออกบอกว่า พี่สาวเขาทำข้าวหลามหน้าหนาววันละ 800-1,000 กระบอกโดยใช้ไม้ไผ่ที่ปลูกเองและที่ส่งเสริมชาวบ้านปลูก ถ้าใช้หน่อจากต้นไผ่ที่อายุปีสองปี ต้นจะโตเร็ว ปีเดียวก็ใช้ไผ่ทำข้าวหลามได้ ถ้าปลูกจากกิ่งตอนและปักชำต้องใช้เวลา 5 ปี

คุณจิระเดชบอกว่า คนทำข้าวหลามวันละ 100-200 กระบอก ปลูกไผ่เพียงไร่เดียวก็เพียงพอ ต้องการเพียงวันละ 10-20 ลำ ปลูกห่างเพียง 2-3 เมตร ไร่หนึ่ง 150 ต้นก็จะแตกกอ มีปริมาณเพียงพอ ตัดข้างบน ข้างล่างก็ขยาย ต้องใช้ไผ่เพียง 2 ชนิดนี้เท่านั้น เพราะมีเยื่อทีทำให้ข้าวหลามอร่อย

ข้าวหลามโบราณเขาแช่ข้าวเหนียวไว้ก่อน แล้วนำมาผสมกะทิ น้ำตาล แล้วกรอกลงกระบอกไม้ไผ่นำไปเผา วันนี้ส่วนใหญ่จะนึ่งก่อนให้พอสุกๆ ดิบๆ แล้วค่อยเอาออกผึ่งให้เย็น ลงกะทิ น้ำตาล แล้วกรอกกระบอกไม้ไผ่ เผาถ่านไม้ธรรมดาจะสุกเร็วขึ้น รสชาติก็ไม่ได้แตกต่างกันนัก ลำบากน้อยลง

ข้าวหลามทางเหนือรสจะไม่หวานเหมือนทางภาคกลาง ซึ่งหลายแห่งมีการพัฒนาไปเป็นข้าวหลามประยุกต์ ข้าวหลามสังขยา ข้าวหลามบะจ่าง ข้าวหลามแกงเขียวหวาน และอื่นๆ ข้าวหลามโบราณอย่างมากก็มีถั่วดำกับงา ไม่ใส่อะไรพิสดารอย่างทุกวันนี้ ที่ทำให้ต้นทุนสูงขึ้น ราคาแพงขึ้น แต่ผู้บริโภคบางกลุ่มก็ชอบ

ที่เราเห็นหาบขายกันในกรุงเทพฯ และเมืองใหญ่มักจะมีทั้งยังเป็นกระบอกขาวๆ ที่แกะกินได้ง่าย กับที่แกะแล้ว ตัดออกเป็นชิ้นเล็กชิ้นใหญ่ห่อปลาสติก ราคา 10-20-30 แล้วแต่ขนาด ส่วนที่ใช้ไผ่ใหญ่เปลือกหนาๆ คนขายจะใช้ขวานสับให้แตกก่อนใส่ถุงให้ผู้ซื้อ

คนทำข้าวหลามบอกว่า ทำข้าวหลามไม่ยาก แต่เหนื่อยเพราะต้องดูตอนเผา ให้สุกพอดี ถ้าเราซื้อจากคนขายตามตลาดหรือข้างถนนกระบอกละ 20 บาท ถ้าไม่ทำเองคนขายรับมา 15 บาท ทำเองต้นทุนประมาณ 8 บาท คนเดียวทำข้าวหลามวันละ 100-200 กระบอกก็ทำได้ ถ้าทำสองคนได้มากกว่าและเหนื่อยน้อยกว่า เข้าหน้าหนาว ต้นแต่เดือนตุลาคม ทางเหนือจะเริ่มทำข้าวหลามกัน ถ้าเป็นหน้าอื่นก็ทำเฉพาะเวลามีงานบุญ

ใครคิดจะทำข้าวหลามเป็นอาชีพเสริมหรืออาชีพหลักก็ควรวางแผนให้ดี โดยเฉพาะเรื่องไผ่ ควรปลูกทันที ระหว่างที่รอให้ไผ่โต ก็ต้องดูว่าจะสั่งซื้อไผ่ได้จากไหน ข้าว มะพร้าว น้ำตาล ถ่าน จะเอาจากไหน พี่สาวคุณจิระเดชที่ทำเยอะจะตุนข้าว มะพร้าวและถ่านไว้ให้พอ มะพร้าวซื้อจากภาคใต้ทีละรถสิบล้อ

ข้าวเหนียวที่นิยมนำมาทำข้าวหลาม คือ พันธุ์เงี้ยวงู เมล็ดเรียวเล็กคล้ายเขี้ยวงู หุงขึ้นหม้อ สีขาวมันวาว นุ่ม หอม เหนียว เป็นราชาข้าวเหนียวทางภาคเหนือ ปลูกกันมากทางเชียงราย ถ้าหาไม่ได้ก็มักใช้พันธุ์สันป่าตอง

ทุกวันนี้คนสนใจเรื่องสุขภาพมากขึ้น ข้าวเหนียวดำเริ่มขายดีมีราคา ข้าวหลามเหนียวดำก็มีให้เห็นมากขึ้น เสียดายว่าส่วนใหญ่ใส่น้อยเกินไป เพียงหยิบมือเดียวพอให้เห็นสีด่างๆ ซึ่งเหมือนกับหลอกคนกิน ถามคนขายว่าทำไมใส่น้อยจัง เขาบอกว่าข้าวเหนียวดำราคาแพง

ก็น่าเห็นใจ แต่น่าจะใส่สักหนึ่งในสามก็จะทำให้รสชาติดีขึ้น และคุณค่าก็จะมากขึ้น มีลูทีนที่ไปเพิ่มสารตัวนี้ในบริเวณดวงตา ช่วยป้องกันต้อกระจก บำรุงสายตาได้ดีแท้ ข้าวก่ำหรือเหนียวดำดอยสะเก็ด อาจารย์มช.วิจัยพบว่ามีสารลูกทีนมากกว่าข้าวขาวถึง 25 เท่า มีสารต้านอนุมูลอิสระ ต้านมะเร็ง ใครอยากสายตาดี ไม่มีต้อกระจก ไม่เป็นมะเร็ง เชิญครับ

ส่วนเรื่องถ่าน ดร.เกริก มีมุ่งกิจ อาจารย์ใหญ่ของวนเกษตรทันสมัยสอนลูกศิษย์ ปลูกกระถินยักษ์สัก 1 ไร่ คุณจะเผาถ่านใช้ได้ตลอดชีวิต ปีเดียวก็โตพอที่จะทำถ่าน ตัดข้างบนข้างล่างก็โต ไม่มีวันหมด ไม่ต้องไปซื้อถ่านกระสอบละ 250 หรือไปตัดไม้ทำลายป่าที่ไหน

มะพร้าวก็เช่นกัน ปลูกเองได้จะดีกว่ามาก อาจจะรอหลายปีกว่าจะได้มะพร้าวกะทิ แต่ยังดีกว่าซื้อเขาแพงๆ ผมเคยแนะนำชาวบ้านที่ขายมะพร้าวน้ำหอมเต็มข้างทางที่อำเภอแม่ใจ จังหวัดพะเยาเมื่อ 25 ปีก่อนให้ปลูกมะพร้าวน้ำหอมเอง โดยไม่ต้องซื้อจากสิบล้อที่พ่อค้านำมาจากสามพราน นครปฐม เพราะเขาบวกค่าขนส่งไปด้วยตั้งเยอะ แต่จนถึงวันนี้ 25 ปีผ่านไป ยังไม่เห็นใครสักกี่คนปลูก

ถ้ากลัวว่ามะพร้าวน้ำหอมปลูกที่จังหวัดอื่นทางภาคเหนือภาคอีสานจะไม่หอม ผมแนะนำให้ปลูกมะพร้าวน้ำหอมหรือพันธุ์อะไรก็ได้ แต่ให้ปลูกเตยหอมรอบโคนต้นมะพร้าวตั้งแต่เริ่มปลูก รับรองว่าได้มะพร้าวรสหอม ถ้าใส่ขี้แดดนาเกลือเป็นปุ๋ยจะได้หอมและหวาน (ขี้แดดนาเกลือที่เขาขูดทิ้งก่อนทำนาเกลือทุกปี ก่อนนี้จ้างคนขูดทิ้ง ตอนนี้รู้ว่าเป็นปุ๋ยชั้นดี ใส่ส้มโอแล้วหวานกรอบ ขี้แดดนาเกลือจึงขายกันกิโลละ 2 บาท)

ผมเคยดื่มน้ำมะพร้าวธรรมดาต้นสูงแต่หวานหอมใบเตยอร่อยมากที่หาดใหญ่หลายปีก่อน ตอนไปเยี่ยมลุงพริ้ม นันทรัตน์ ผู้นำชาวสวนยาง ที่บ้านท่าน ท่านแนะนำคนทั่วไปให้ทำ ได้ผลดี ไม่เชื่อลองทำดูนะครับ

เรื่องสำคัญในการทำข้าวหลามหรือการประกอบการใดๆ คือ การลดต้นทุนการผลิต อะไรที่พอทำได้เอง ปลูกเอง ก็ควรทำ เพราะ "ลดรายจ่ายเท่ากับเพิ่มรายได้" 

เราโชคดีที่อยู่ในประเทศที่อุดมสมบูรณ์มาก ปลูกอะไรก็ขึ้น เลี้ยงอะไรก็โต จนคนจีนที่มาเมืองไทยด้วยเสื่อผืนหมอนใบกลายเป็นเศรษฐีเพราะรู้จักทำมาหากิน เขียนจดหมายไปบอกญาติที่เมืองจีนว่า ประเทศไทยนี่อุดมสมบูรณ์จริงๆ เอาตะเกียบเสียบลงดินยังงอกได้

เสรี พพ 29 ส.ค. 2561

https://mgronline.com/south/detail/9610000085148

กองทัพข้าวหลาม” กว่า 3 ทศวรรษที่สืบสานควานหาเม็ดเงินจากเมืองหลวงไปหล่อเลี้ยงชนบท”

ผมอ่านบทความนี้ในผู้จัดการออนไลน์ สารภาพว่าน้ำตาซึม คิดถึงคุณหมี ยุทธยง ลิ้มเลิศวาที คนเขียนบทความ คิดถึงชาวบ้านคนจนคนชนบทที่ดิ้นรนเข้ามาหาเงินในเมืองหลวง ขายข้าวหลามสามชั่วอายุคนแล้วในพื้นที่เดียวกัน เชิงสะพานพระปิ่นเกล้า ใกล้มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และถนนพระอาทิตย์

ผมพอจะคุ้นเคยกับภาพคนขายข้าวหลามแถวนั้น ความที่ชอบกินข้าวหลาม น่าจะเคยซื้อข้าวหลามทานด้วย แต่ไม่ได้สนิทสนมกับคนขายเท่าคุณหมี ที่นอกจากจะเป็นนักศึกษาที่ธรรมศาสตร์ หลังจากนั้นยังทำงานที่ “ผู้จัดการ” ที่ถนนพระอาทิตย์

คุณหมีเป็นลูกศิษย์ผม เรียนสาขาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์เมื่อปี 2528 ขณะที่ผมยังสอนอยู่ในสาขาวิชาปรัชญา นักศึกษาธรรมศาสตร์ทุกคนไม่ว่าคณะไหนสาขาไหนต้องเรียนวิชาพื้นฐานเหมือนกันรวมกันหมด มีทั้งวิชาบังคับและบังคับเลือก ผมสอนปรัชญาในวิชาอารยธรรมตะวันตกที่เป็นวิชาบังคับ ส่วนคุณหมีเรียนวิชาปรัชญาพื้นฐานที่เป็นวิชาบังคับเลือกด้วยหรือไม่ ผมจำไม่ได้ที่เขาบอกผมเมื่อปีที่แล้ว ก่อนที่เขาจะถูกจับในคดีพรบ.คอมฯ และหมิ่นประมาท จากการทำหน้าที่ในทีวีนิวส์ ซึ่งเขาเชิญผมไปออกรายการของเขาหลายครั้ง

ผมไม่ได้พบเขาตั้งแต่ที่เขาถูกดำเนินคดี อยากบอกผ่านข้อเขียนนี้ว่า ผมคิดถึงและให้กำลังใจเขา ชื่นชมในบทความที่เขาเขียนเรื่องข้าวหลามและการทำหน้าที่นักข่าวที่กล้าหาญเปิดโปงการทุจริต ขอให้กุศลกรรม ที่เขาได้ทำเพื่อคนยากคนจน คนที่ขาดโอกาส ทำให้เขาหลุดพ้นจากคดีความ ข้อกล่าวหาและทุกข์ทั้งปวง จะได้กลับมาทำหน้าที่เพื่อผู้ยากไร้ต่อไป

คุณยุทธิยงเป็นนักศึกษาธรรมศาสตร์ที่เต็มไปด้วยวิญญาณของมหาวิทยาลัยแห่งนี้ ที่ทำให้นักศึกษากล้าประกาศว่า “ฉันรักธรรมศาสตร์ เพราะธรรมศาสตร์สอนให้ฉันรักประชาชน”

อีกด้านหนึ่งก็คิดถึงคนอีสานนับล้านที่อพยพไปทำงานหาเงินในเมืองหลวง มีทั้งไปอยู่อย่างถาวรและไปๆ มาๆ คนอีสานเต็มกรุงเทพฯ จนไปไหนก็มีอาหารอีสาน ได้ยินเสียงคนพูดสำเนียงอีสาน วิทยุ FM บางสถานีพูดอีสานทั้งวัน เปิดเพลงลูกทุ่งอีสาน หมอลำ สนุกสนาน แต่ลึกๆ แล้วส่วนใหญ่คงเป็นทุกข์ที่หาเงินได้ไม่พอกินไม่พอใช้ บางคนไม่เหลือเงินส่งกลับบ้าน หนี้สินอีกต่างหาก

อีสานกลายเป็นฐานเสียงของการเมืองที่นำเข้าสู่วงจรอุบาทว์ของปัญหาความขัดแย้งไม่รู้จบ คนอีสาน ชาวไร่ชาวนาเป็นเครื่องมือทางการเมือง เป็นเหยื่ออธรรม เพราะความไม่รู้ ความด้อยโอกาสการศึกษาและการพัฒนาที่สมควรจะได้รับในฐานะพลเมือง แต่ในความเป็นจริงพวกเขาถูกกระทำเหมือนไม่ใช่ “พลเมือง” หากแต่เป็นประชากรชั้น ๒ (พลเมือง = citizen, civis, civil, civilization เมือง ผู้เจริญ ผู้มีอารยธรรม) พวกเขาไม่ใช่ subject แต่เป็น object เหมือนลูกบอลที่ถูกเตะไปมา

คิดถึงแค่เรื่องข้าว อีสานเป็นแหล่งปลูกข้าวหอมมะลิที่ดีที่สุดอร่อยที่สุด แต่ชาวนาอีสานยากจนที่สุด แปรรูปก็ทำได้ไม่มากอย่าง เพราะทำแล้วไม่รู้จะขายที่ไหนอย่างไร กล้าหาญอย่างพี่น้องชาวชุมแพ ขอนแก่นที่ไปขายข้าวหลามถึงท่าพระจันทร์ ท่าพระอาทิตย์ สะพานพระปิ่นเกล้า มีไม่มากนัก

ผมทำ “มหาวิทยาลัยชีวิต” เพราะอยากให้คนได้เรียนรู้ เพราะ “การศึกษาแพง แต่ความไม่รู้แพงกว่า” ทำให้หลายคนได้เรียนรู้และบุกเบิกทางใหม่ๆ ให้ตนเอง ครอบครัวและชุมชน อย่างคุณภาสกรคนสกลนครแต่ไปได้เมียที่ขอนแก่น เรียน “มหาวิทยาลัยชีวิต” แล้วค้นพบมรดกทางปัญญาของบรรพบุรุษ เอาข้าวจี่มาปรับประยุกต์ขายที่ถนนคนเดินขอนแก่นทุกเย็นวันเสาร์ได้คืนละหมื่นบาท และยังขายตอนเช้าและตอนเย็นที่อื่นๆ อีก อาจารย์ตั้งชื่อให้ว่า “ข้าวจี่พันล้าน” ก้อนละเพียง 5 บาท สองก้อนก็อิ่มแล้ว

ความจริง ข้าวหลามเป็นทางออกที่ดีทางหนึ่งของชาวนา ผมได้ศึกษาเรื่องนี้มาบ้าง ทุกครั้งที่ไปชนบทจะแวะชิมข้าวหลามข้างทางหรือในตลาดเสมอ ไม่น่าเชื่อว่า หลายแห่งไม่อร่อย แต่ขายได้ถึงวันละ 200-300 กระบอกๆ ละ 20-30 บาท ถ้าได้กำไรสักครึ่งหนึ่ง วันหนึ่งก็ได้หลายพัน เดือนหลายหมื่น ไม่ต้องพูดถึงหนองมนหรือนครปฐมที่ขึ้นชื่อในเรื่องข้าวหลาม ถ้ามีที่ขายเหมาะๆ ทำอร่อยๆ ขายได้อย่างแน่นอน

แต่ก็มีปัญหามากมาย ไม่ว่าเรื่องไม้ไผ่ กะทิ ถ่าน เอาเข้าจริงก็ไม่ง่ายนักที่จะทำให้ได้ทุกวัน มีนักศึกษาของผมคนหนึ่งที่ปากช่องทำโครงงานข้าวหลาม กว่าจะสำเร็จขายได้เธอลองทำผิดทำถูกถึง 19 ครั้ง แต่ก็มีปัญหาเรื่องวัตถุดิบที่ว่า แม้เธอจะวางแผนปลูกไม้ไผ่เองในสวนก็ต้องรอหลายปี

ที่นักศึกษาคนนี้ทำโครงงานข้าวหลาม ๓ ปีที่เธอเรียนม.ชีวิต เพราะได้ฟังผมพูดเรื่องข้าวหลามในระหว่างปฐมนิเทศก์ ผมเล่าการเดินทางไปจังหวัดต่างๆ ชิมช้าวหลามแล้ว หลายแห่ง “โคตรไม่อร่อย” แต่ทำไมขายได้ดีก็ไม่รู้ หรือว่าผู้บริโภคไม่มีทางเลือกดีกว่านั้น ผมยุให้นักศึกษาพัฒนาข้าวหลามให้อร่อยที่สุดสักแห่งหนึ่งได้ไหม จะได้เป็นแบบอย่างให้ชาวบ้านเห็นอีกทางเลือกในการแปรรูปข้าวเหนียว

ที่จริง ข้าวหลามส่วนใหญ่ที่ขายกันตามข้างถนนในจังหวัดต่างๆ มักมาจาก “อุตสาหกรรมครัวเรือน” ที่มีเจ้าใหญ่นายทุนท้องถิ่นทำเป็นพันๆ กระบอกต่อวัน แล้วจัดส่งกระจายไปตามที่ต่างๆ ซึ่งมีชาวบ้านไปนั่งขายยืนขาย ที่จะให้ทำเองทุกขั้นตอนอย่างสองตายายที่ชานเมืองเชียงใหม่ที่ผมไปพบคงหายากสักหน่อย สองตายายที่สันกำแพงทำข้าวหลามที่ผมให้คะแนนความอร่อยเพียง 5-6 แต่กลับขายได้วันละ 200-300 กระบอก

เขียนเรื่องคุณหมีและข้าวหลามขอนแก่นมายาวด้วยความรู้สึกลึกๆ ว่า วันหนึ่งคงมีโอกาสได้ช่วยพี่น้องชาวบ้านในการทำนาให้ได้ข้าวมากกว่านี้ หาวิธีเพิ่มคุณค่าและมูลค่าให้คุ้มค่าเหนื่อยยากของพวกเขา นอกจาก “มหาวิทยาลัยชีวิต” คงมีอีกทางอื่นที่อาจเกิดขึ้นในอีกไม่นานก็เป็นได้

เสรี พพ ๒๕ ส.ค. ๒๕๖๑