phongphit.com : การสื่อสารคือการพัฒนา

ปรับฐานคิด

ปรับฐานคิด (581)

สยามรัฐ 7 กุมภาพันธุ์ 2561

 ตรุษจีนน่าจะเป็นการฉลองปีใหม่ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก คงเป็นเพราะอารยธรรมจีนมีอายุต่อเนื่องมาหลายพันปี เป็นรากเหง้ายาวนานที่แม้แต่อำนาจล้นฟ้าของคอมมิวนิสม์ก็ไม่สามารถล้มล้างได้ เช่นความล้มเหลวของการปฏิวัติวัฒนธรรม (1966-1976)

            “สี่ทันสมัย” ตามมาหลังทศวรรษแห่งการฝันร้ายนั้น เป็นยุคที่เติ้ง เสี่ยวผิงประกาศว่า “แมวสีอะไรไม่สำคัญ ขอให้จับหนูได้”

            จีนปรับเปลี่ยนมุมมองวัฒนธรรม เห็นว่าไม่ใช่ปัญหาหรืออุปสรรค แต่เป็นโอกาสเพื่อการพัฒนาประเทศ โดยเฉพาะวัฒนธรรมของชนเผ่าและท้องถิ่นต่างๆ ซึ่งจีนไม่มองว่าเป็น “อาวุธคนยาก” ที่จะใช้ต่อต้านรัฐบาล แต่เป็น “พลังอันยิ่งใหญ่” เพื่อการพัฒนาประเทศ

            นับเป็นความชาญฉลาดของรัฐบาลจีนที่มองทะลุจากสิ่งที่ปรากฎภายนอกเข้าไปถึงแก่นหรือหัวใจของวัฒนธรรม ซึ่งก็คือ “จิตวิญญาณ” ของชุมชน เป็นระบบคุณค่าที่ร้อยรัดผู้คนให้เป็นพี่เป็นน้อง เอื้ออาทร ช่วยเหลือเกื้อกูล ทำให้ผู้คนอยู่อย่างมีความสุข

            ทำลายวัฒนธรรม เท่ากับทำลายจิตวิญญาณของชุมชน ของท้องถิ่น ผู้คนก็ขาดพลังชีวิต สังคมขาดรากฐาน ซึ่งเป็นไปไม่ได้ และนั่นทำให้การปฏิวัติวัฒนธรรมของจีนล้มเหลว เพราะมุ่งทำลายล้างวัฒนธรรมเก่าแก่ของจีน รวมทั้งวัฒนธรรมตะวันตกที่เข้าไปเมืองจีน

            วัฒนธรรมจีนได้รับการฟื้นฟูกลับมาตั้งแต่ทศวรรษ 1980 ในเวลาเดียวกันก็มีการเปิดรับวัฒนธรรมอื่นๆ โดยเฉพาะตะวันตก

            ตอนที่ไอแซค สเติร์น นักไวโอลินระดับปรมาจารย์ชาวอเมริกันไปเยือนเมืองจีนในปี 1978 เขาไปเพื่อแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม และมีแผนการฝึกอบรมการเรียนการสอนไวโอลินให้คนจีนด้วย แต่กลายเป็นว่า โปรแกรมของเขาถูกจัดในคอนเสิร์ตฮอลล์ในเมืองใหญ่ๆ มีคนเข้าไปชมแน่นทุกแห่ง

            มีการบันทึกการเดินทางไปเมืองจีนครั้งนั้นชื่อ “จากเหมาถึงโมสาร์ท”  (From Mao to Mozart) ส่งเข้าประกวดและได้รางวัลออสการ์สารคดียอดเยี่ยมในปี 1981

            ครูไวโอลินคนหนึ่งเล่าในสารคดีนี้ว่า ระหว่างปฏิวัติวัฒนธรรม เขาถูกจับขังในห้องแคบๆ ออกมาเห็นแสงตะวันวันละครั้งเพื่อไปห้องน้ำเท่านั้น เพื่อนๆ นับสิบคนทนไม่ได้ฆ่าตัวตาย จีนต้องการให้คนเลิกเล่นดนตรีตะวันตก ถือเป็นสิ่งมอมเมา

            ในปี 1978 ไอแซค สเติร์นพบว่า เด็กวัยรุ่นจีนอายุ 17-18 เล่นไวโอลินไม่ดี ครูไวโอลินจีนบอกว่า เพราะไม่มีพื้นฐานดนตรีตะวันตก เล่นเป็นแต่โน้ตเพลงของโมสาร์ท แต่เข้าไม่ถึงวิญญาณของโมสาร์ท

            อย่างไรก็ดี ไอแซค สเติร์นพบว่า เด็กจีนมีศักยภาพสูงมากที่จะเล่นดนตรีตะวันตกได้ไม่แพ้คนตะวันตก ถ้าพวกเขาเข้าถึงวิญญาณของดนตรีได้ และกาลเวลาก็ได้พิสูจน์ความจริงข้อนี้

            เด็กจีนตัวเล็กๆ อายุระหว่าง 7-10 กว่าขวบที่เล่นเปียโน ไวโอลิน เชลโล ให้ปรมาจารย์ชาวอเมริกันผู้นี้ฟังในปี 1978 ไม่กี่ปีให้หลังได้กลายเป็นนักดนตรีระดับแนวหน้าของโลกไปเกือบทุกคน ไปแข่งขันได้รางวัลนานาชาติ ได้แสดงเดี่ยวกับวงดนตรีมีชื่อเสียง และบันทึกเสียงกับบริษัทยักษ์ใหญ่

            ในปี 1999 ยี่สิบปีให้หลัง สเติร์น กลับไปเมืองจีนอีกครั้ง เขาได้พบกับเด็กๆ อัจฉริยะเหล่านั้น ที่ล้วนแต่มีชื่อเสียง หลายคนได้รับความช่วยเหลือจากเขาให้ไปเรียนต่อในสถาบันดนตรีมีชื่อเสียงที่อเมริกา

             วันนี้ คนที่สนใจดนตรีคลาสสิก น่าจะไม่มีใครไม่รู้จัก Lang Lang นักเปียโนหนุ่มจีน ซึ่งได้ชื่อว่า ไม่ใช่เป็นแค่นักเปียโน แต่เป็น “ศิลปิน” หรือ “ดารา” ที่มีเอกลักษณ์ไม่เหมือนใคร เล่นที่ไหนใครๆ ก็อยากฟัง เพราะนอกจากฝีมือหรือเทคนิกชั้นยอดแล้ว เขายังเข้าถึง “วิญญาณ” ของโมสาร์ท เบโธเฟน รัคมานีนอฟ และคีตกวีตะวันตกได้เป็นอย่างดี  

ลัง ลัง เล่นเปียโนในงานเปิดมหกรรมกีฬาโอลิมปิกที่กรุงปักกิ่งเมื่อปี 2008 แสดงคอนเสิร์ตร่วมกับออร์แกสตร้าที่มีชื่อเสียงทั่วโลก เขาเป็นคนรุ่นใหม่ในแบบที่ไอแซค สเติร์นได้ทำนายไว้ไม่ผิด

เมืองจีนส่งเสริมการเรียนศิลปะ ดนตรี ไม่ว่าพื้นเมืองหรือต่างประเทศ เพราะเห็นคุณค่าความสำคัญของศิลปะวัฒนธรรม ที่ไม่ได้เป็นเพียงเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว แต่เพื่อประชาชนคนจีนเองจะได้สัมผัสคุณค่าของศิลปะและวัฒนธรรมเหล่านั้น ไม่ว่าของจีน ตะวันออกหรือตะวันตก ซึ่งเป็นพลังสำคัญในการพัฒนาคน ขัดเกลาอารมณ์ความรู้สึก ทำให้คนมีจิตใจอ่อนโยน ไม่แข็งกระด้าง เป็นวัตถุไร้วิญญาณ

ประเทศที่พัฒนาเป็น เขาไม่ได้ส่งเสริมแต่การศึกษาอาชีวะ เพื่อสร้างคนป้อนโรงงานอุตสาหกรรม ไปรับจ้างบริษัทห้างร้านงานบริการ เขาส่งเสริมศิลปศาสตร์ ศิลปะกรรม ส่งเสริมวัฒนธรรม ทำให้คนเข้าถึงจิตวิญญาณของศิลปะ ซึ่งเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ และเป็นแก่น “อารยธรรม” ไม่ว่าของชนชาติใด

ประเทศพัฒนาแล้วเขาสร้างหุ่นยนต์ให้เป็นคน ประเทศด้อยพัฒนาสร้างคนให้เป็นหุ่นยนต์ ที่ไม่มีวิญญาณ คิดแต่เรื่องกิน เรื่องบริโภค เรื่องรายได้ เรื่องจีดีพี ละเลยเรื่องจิตวิญญาณ เรื่องคุณค่า เรื่องคุณธรรม ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรม เป็นรากเหง้าของเราทุกคน

คิดคำนึงถึงเทศกาลตรุษจีนให้ดีและรอบด้าน จะได้อะไรมากกว่ากิน เที่ยว กับอั่งเปา

สยามรัฐรายวัน 31 มกราคม 2561

มีคำและวลีใหม่ๆ ที่ถูกใช้เพื่อชูธงนำการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ การเมืองและสังคม อย่างสังคม4.0, ประชาธิปไตยไทยนิยม, ประชารัฐ และสโลแกน มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน สูตรหรือคาถาของรัฐบาลนี้

น่าเป็นห่วงมากที่สุด คือ วิธีคิด (จะเรียกใหญ่ๆว่า กระบวนทัศน์ paradigm หรือเล็กลงมาว่า mindset ก็ได้ทั้งนั้น) ที่เน้นแต่เรื่องการเติบโตทางเศรษฐกิจ อ้างปากท้องและความต้องการของประชาชน จนทุกอย่างถูกลากเข้าไปเพื่อให้บรรลุเป้าหมายตัวเลขจีดีพี ตัวเลขนักท่องเที่ยว ตัวเลขขายของ ตัวเลขรายได้

อุดมศึกษากจึงถูกกระชากลากถูเข้าสู่กระบวนการเดียวกัน ความจริงก็ไม่ผิดถ้ารัฐจะส่งเสริมสนับสนุนการศึกษาที่ตอบสนองความต้องการของสังคม เรียนจบแล้วมีงานทำ ปัญหาอยู่ที่ว่า “สังคมต้องการอะไร” จริงๆ และ “งานทำ” คืออะไร แค่ “กิน” กับ “หาเงิน” หรือ

ดูเหมือนว่าสังคมไทยต้องการเพียงแรงงานไปทำงานในภาคอุตสาหกรรมและภาคบริการ ส่วนภาคเกษตรไม่ค่อยพูดถึง เพราะถูกรวมเข้าไปเป็นเกษตรอุตสาหกรรม เรียนจบแล้วไปรับใช้บริษัทใหญ่ ไม่ได้คิดไปว่า คนตกงานหลายล้านคนวันนี้และวันหน้าจะส่งเสริมสนับสนุนพวกเขาอย่างไรถ้าอยากกลับบ้านนอก

สูตรและคาถาที่ว่าในตอนต้นคงไม่ขลัง ไม่มีพลังหรืออิทธิฤทธิ์อะไรถ้าไม่มีฐานคิดที่หนักแน่น ลึก กว้าง และไกล คือวิสัยทัศน์ที่ชัดเจน

สยามรัฐรายวัน 17 มกราคม 2561

คนไทยมีรายได้ต่อหัวต่อปีเฉลี่ยประมาณ 200,000 บาท มีรายได้เฉลี่ยเดือนละประมาณ 15,000-25,000 บาท ถ้าเทียบกับประเทศพัฒนาแล้วก็ยังถือว่าต่ำ ไม่ต้องเทียบกับสิงคโปร์ที่สูงกว่าไทยเกือบ 10 เท่า และมาเลเซียเกือบ 2 เท่า

            ความจริง ข้อมูลทางการวันนี้บอกว่า คนมีรายได้ต่ำกว่า 30,000 บาทต่อปีมี 5 ล้านกว่าคน มีรายได้ระหว่าง 30,000-100,000 มี 6 ล้านกว่าคน ตัวเลขเฉลี่ยรายได้ปีละ 200,000 มาจากไปเฉลี่ยกับคนที่มีรายได้หลายสิบหลายร้อยล้านต่อปี ประเทศไทยจึงมีความเหลื่อมล้ำเป็นอันดับ 3 ของโลก

ปัญหาที่มากกว่านั้น คือหนี้ครัวเรือน ที่เฉลี่ยเกือบ 200,000 บาท คน 12 ล้านคนที่ลงบัญชี “คนจน” จึงต้องวนเวียนอยู่ในวงจรอุบาทว์ของหนี้สินและความทุกข์ที่ไม่มีทางออก ขณะที่ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนมาตราที่ 25 ที่ไทยได้ร่วมลงนามด้วยบอกว่า

“ทุกคนมีสิทธิในการมีชีวิตที่มีมาตรฐานเหมาะสมเพื่อสุขภาพและชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีของตนและครอบครัว รวมถึงอาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย และการรักษาโรคภัยไข้เจ็บ และการบริการสังคมที่จำเป็น และมีสิทธิในหลักประกันเมื่อไม่มีงานทำ เจ็บป่วย พิการ เป็นหม้าย สูงอายุ หรือการขาดปัจจัยจำเป็นเพื่อการดำรงชีพในสภาวะที่เหนือการควบคุม”

รัฐบาลสร้างยุทธศาสตร์ 20 ปี มีวิสัยทัศน์สวยงาม มีสวัสดิการและมาตรการต่างๆ มากมายเพื่อช่วย “คนจน” แต่มาตรการต่างๆ จะได้ผล “ยั่งยืน” หรือไม่ จะนำไปสู่ความ “มั่นคง มั่งคั่ง” ได้จริงหรือ

สยามรัฐรายวัน  10 มกราคม 2561

การถกเถียงเรื่องรายได้พื้นฐานถ้วนหน้า (Universal Basic Income – UBC) ในเวทีต่างๆ ทั่วโลกวันนี้ มีข้อเสนอที่สรุปได้ว่า ไม่มีอะไรดีไปกว่าการทำการวิจัยทดลอง คล้ายกับการทดลองวัคซีน เพื่อทดสอบผลที่เกิดกับชุมชนนำร่อง หารูปแบบหลากหลาย ให้ได้โมเดลที่เหมาะสมกับประเทศของตน

            เท่าที่ทราบ เมืองไทยยังไม่ได้ศึกษาเรื่องนี้อย่างจริงจัง ยังไม่มีแผนที่จะทดลองนำร่องเรื่องนี้ และไม่แน่ใจว่าผู้เกี่ยวข้องสนใจเรื่องนี้หรือไม่ เพราะที่สุดเป็นเรื่องของ “กระบวนทัศน์” ที่ใช่จะเปลี่ยนกันง่าย

            ที่ผ่านมาก็มีโครงการสวัสดิการแบบต่างๆ มากมาย ออกมาเป็น “โครงการ” หลากหลายรูปแบบบนฐานคิดการสงเคราะห์ “คนจน” “ผู้มีรายได้น้อย” “ผู้สูงอายุ” “คนพิการ” “คนตกงาน”

            แต่ก็มีบางโครงการที่มีลักษณะเป็นรัฐสวัสดิการที่ดี อย่างเรื่องสุขภาพถ้วนหน้าและเรื่องการศึกษา อย่างแรกยังอยู่ อย่างหลังก็ยังอยู่แต่ปรับให้แคบลง ไม่ “ถ้วนหน้า” เหมือนตอนเริ่มต้น

กองทุนเงินกู้ยืมเพื่อการศึกษาที่ผูกกับรายได้ในอนาคต (กรอ.) เกิดขึ้นตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 7 เมษายน 2547 ซึ่งให้โอกาสทุกคนเรียนถึงระดับอุดมศึกษาได้โดยไม่เสียค่าเล่าเรียน เมื่อเรียนจบทำงานและเสียภาษีก็ให้ค่อยๆ จ่ายคืน ถ้าไม่เสียภาษีก็ไม่ต้องจ่ายคืน

            กรอ.เป็นการเปิดโอกาสให้คนที่ขาดโอกาสจำนวนมากได้เรียนถึงระดับปริญญาตรี ซึ่งหมายถึงการให้ความเป็นธรรมทางสังคมแก่คนจำนวนมากซึ่งหากไม่มีกรอ.ก็หมดสิทธิ์เรียน เพราะยากจน โครงการมหาวิทยาลัยชีวิตซึ่งเปิดตั้งแต่ปี 2548 นักศึกษาเรียนมากเพราะมีทุนนี้ และลดลงมากเมื่อทุนนี้เปิดไว้เฉพาะสำหรับสาขาที่ “สังคมต้องการแรงงาน” (โดยไม่คิดว่าชุมชนท้องถิ่นต้องการรผู้นำทางปัญญา)

            สาเหตุน่าจะมาจาก “แพง” และอาจ “ถังแตก” เลี้ยงตัวเองไม่ได้ในที่สุด โดยไม่คิดว่าการศึกษาเป็นการลงทุน “การศึกษาแพง แต่ความไม่รู้แพงกว่า” ไม่ใช่สวัสดิการ แต่เป็นการลงทุนทางสังคม เพื่อสังคมจะได้มีคนมีความรู้ ชุมชนจะได้มีผู้นำทางปัญญา