phongphit.com : การสื่อสารคือการพัฒนา

Wednesday, 22 August 2018 08:53

ภูมิปัญญากับสุราพื้นบ้าน Featured

Rate this item
(0 votes)

สยามรัฐรายวัน 22 สิงหาคม 2561

คนไทยและคนญี่ปุ่นส่วนใหญ่อาจไม่ทราบและไม่เชื่อว่าเหล้าสาเกของญี่ปุ่นมาจากเหล้าสาโทของไทย และเหล้าอะวาโมริมาจากเหล้าขาว อาจารย์พิเชษฐ เวชวิฐาน มหาวิทยาลัยราชมงคลสกลนคร กลับจากญี่ปุ่นหลายปีก่อนยืนยันว่า ศาสตราจารย์ญี่ปุ่นคนหนึ่งได้นำเสนองานวิจัยที่ยืนยันเรื่องนี้

            นักวิจัยญี่ปุ่นบอกอีกว่า ข้าวที่ทำเหล้าสาเกและอะวาโมริเป็นข้าวไทยจนถึงเมื่อไม่นานมานี้ที่ญี่ปุ่นสามารถผลิตข้าวที่ให้รสชาติเหมือนข้าวไทยเอามาทำเหล้าที่ว่า ขณะที่ข้อมูลเหล้า Awamori ใน Wikipedia บอกชัดเจนว่ามาจากเหล้าขาว (Lao-khao) ของไทยตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาในศตวรรษที่ 15 และยังใช้ข้าวไทยในการผลิตจนถึงทุกวันนี้ เป็นเอกลักษณ์ของโอกินาวา เป็นเหล้ากลั่นแตกต่างจากเหล้าหมักสาเก

            ข้อมูลจากอินเทอร์เน็ตบอกว่า ญี่ปุ่นมีโรงงานผลิตเหล้าสาเกอยู่ 1,716 แห่ง ผลิตเหล้าสาเก 40,000-50,000 แบรนด์ เมื่อ 20 กว่าปีก่อนมีอยู่ 2,500 โรง ปิดไปประมาณ 800

            คงไม่ต้องอ้างอิงเบียร์ 5,000 แบรนด์ในเยอรมนี เหล้าไวน์อีกนับหมื่นที่ฝรั่งเศส อิตาลี และอีกหลายประเทศ ซึ่งมีทั้งของบริษัทที่ผลิตคุณภาพพิเศษกับที่เป็นเครื่องดื่มทั่วไปที่ผลิตโดยสหกรณ์ในท้องถิ่นต่างๆ

            ถ้าประเทศไทยต้องการสร้างเศรษฐกิจฐานราก ไม่ควรมองข้ามเรื่องภูมิปัญญาที่ว่าด้วยเหล้า โดยไม่ต้องมือถือสากปากถือศีล (hypocrite) ควรพิจารณาเรื่องนี้ด้วยความจริงใจสักที (หลังจากมีกรณีข้าวหมากของคุณยายที่บุรีรัมย์)

            ข้อมูลไทยบอกว่า มีการผลิตเหล้าพื้นบ้านอยู่ประมาณ 6,000 รายที่ขออนุญาตจากสรรพสามิต ตอนที่รัฐบาลทักษิณส่งเสริมและปรับแก้กฎหมายสรรพสามิต เกิดกลุ่มผลิตเหล้าพื้นบ้านทั่วประเทศนับได้หลายหมื่น แข่งกันเป็นโอทอป ไม่นานก็แข่งกันเจ๊งทั้งประเทศ อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลยมี 34 หมู่บ้าน ผลิตไวน์กระชายดำทุกหมู่บ้าน ปีเดียวเจ๊งหมดเหลือเพียง 1 กลุ่ม

            ที่ทั่วประเทศยังดำเนินการอยู่ 5-6 พันทุกวันนี้มีปัญหามากมาย ส่วนใหญ่เป็นวิสาหกิจชุมชน ซึ่งยังดำเนินการอยู่ด้วยความยากลำบาก มีทั้งปัญหากฎหมายและการกีดกันจากทุนใหญ่

            ถ้าประเทศพัฒนาแล้วจะมีเหล้าเบียร์เป็นพันเป็นหมื่นยี่ห้อ นอกจากจะมีกฎหมายไม่ผูกขาดแต่เอื้อโอกาสให้ทุกคน คงเป็นเพราะเขามี “ภูมิปัญญา” ที่ได้มีการสืบทอดและพัฒนาอย่างต่อเนื่องมาเป็นร้อยเป็นพันปี ขณะที่เหล้าพื้นบ้านไทยไม่ได้มีการพัฒนาต่อเนื่อง เพราะถูกบังคับให้เลิกให้ลืมภูมิปัญญาที่ว่านี้เสีย

รัฐสร้างความเหลื่อมล้ำในโอกาสทางเศรษฐกิจ ตัดโอกาสการพัฒนาที่หลากหลาย ปล่อยให้มีการผูกขาดโดยนายทุน ที่ร่ำรวยบนความทุกข์และสุขภาพของชาวบ้านกว่า 60 ปี ทำลายภูมิปัญญาท้องถิ่นไปจนเกือบหมด วันนี้มีแต่กฎหมายแม่ แต่กฎหมายลูกที่เอื้อต่อการสืบทอด พัฒนาภูมิปัญญายังไม่ออก และไม่รู้ว่าจะออกมาเพื่อชาวบ้านที่อ้างว่าเป็นฐานรากเศรษฐกิจหรือเพื่อนายทุน ลองพิจารณา “แม่บท” กฎหมายไทย

            “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา ๕๗ รัฐต้อง

(๑) อนุรักษ์ ฟื้นฟู และส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม และจารีตประเพณีอันดีงามของท้องถิ่นและของชาติ และจัดให้มีพื้นที่สาธารณะสําหรับกิจกรรมที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งส่งเสริมและสนับสนุนให้ประชาชน ชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ได้ใช้สิทธิและมีส่วนร่วม ในการดําเนินการด้วย

(๒) อนุรักษ์ คุ้มครอง บํารุงรักษา ฟื้นฟู บริหารจัดการ และใช้หรือจัดให้มีการใช้ประโยชน์ จากทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความหลากหลายทางชีวภาพ ให้เกิดประโยชน์อย่างสมดุล และยั่งยืน โดยต้องให้ประชาชนและชุมชนในท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องมีส่วนร่วมดําเนินการและได้รับประโยชน์ จากการดําเนินการดังกล่าวด้วยตามที่กฎหมายบัญญัติ”

น่าไปเรียนรู้จากสปป.ลาว เพื่อนบ้านวัฒนธรรมใกล้เคียง เขาสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเรื่องเหล้าได้ดีและต่อเนื่อง ใครอยากทำเหล้าสาโทเหล้าขาวเหล้าเด็ดกินเองที่บ้านที่งานก็ทำได้ ถ้าจะขายก็ไปขออนุญาต จดทะเบียนให้เรียบร้อย ก็ไม่เห็นเขาเมากันทั้งบ้านทั้งเมือง น่าจะน้อยกว่าบ้านเราที่ผูกขาดขายเหล้าเสียอีก

ลาวสืบทอดภูมิปัญญาของบรรพบุรุษได้ดีกว่าไทย ที่ตามล่าตามล้างคนต้มเหล้า แม้แต่ต้มกินเองก็ยังไปจับ ข้าวก็ข้าวเขา หม้อก็ของเขา เตาก็ของเขา ฟืนก็ฟืนเขา ข้าราชการพนักงานรัฐกลายเป็นผู้รับใช้นายทุนไปด้วย ได้รางวัลนำจับอีกต่างหาก อ้างกฎหมาย อ้างหวังดีต่อสุขภาพประชาชน

ไม่ว่าจะอ้างอย่างไร กฎหมายไทยก็ไม่เอื้อคนจน ลองวิเคราะห์ในรายละเอียดพรบ.สรรพสามิตที่มีอยู่วันนี้ หรือที่กำลังจะออกมาเป็นกฎหมายลูกของรัฐธรรมนูญ 2560 ว่า กฎหมายไทยเป็นสาเหตุสำคัญของความเหลื่อมล้ำอย่างที่ผ่านๆ มาหรือไม่ หรือจะสะท้อนเงาทะมึนของนายทุนที่อยู่เบื้องหลังตามเคย

เหล้าพื้นบ้าน นอกจากกฎหมายที่ไม่เอื้อแล้ว นายทุนก็ทำทุกอย่างเพื่อสะกัดไม่ให้เติบโตโงหัวได้ เมื่อสิบกว่าปีก่อนชาวบ้านเล่าว่าเลิกทำเหล้าเพราะถูกกีดกันทุกวิถีทาง ตั้งแต่หาซื้อขวดไม่ได้ หารถขนไม่ได้ หาร้านวางขายไม่ได้ เพราะใครทำกับชาวบ้านก็จะไม่ได้ขนไม่ได้ขายเหล้าเบียร์ยี่ห้อใหญ่

ความจริง ชาวบ้านมีศักยภาพที่จะผลิตเหล้าด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่นได้ดี ทำเล็กๆ เพื่อตลาดท้องถิ่น บูรณาการกับการท่องเที่ยวชุมชน ไม่ต้องไปแข่งกับเหล้าใหญ่นายทุน หาจุดแข็งที่นายทุนสู้ไม่ได้ดีกว่า ประเทศที่เขามีเหล้าเป็นพันเป็นหมื่นแบรนด์ก็ล้วนแต่ขายในท้องถิ่นเป็นหลัก

แต่ในระบบโครงสร้างทางกฏหมายอย่างปัจจุบัน ชุมชนดิ้นรนคนเดียวก็คงยากที่จะอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นให้สำเร็จอย่างที่รัฐธรรมนูญเขียนไว้ ยกเว้นว่ารัฐบาลจะมีวิสัยทัศน์มองทะลุเห็นพลังอันยิ่งใหญ่ของภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้การส่งเสริมสนับสนุนอย่างเหมาะสม ซึ่งจะช่วยให้ “ระเบิดจากข้างใน” เป็น “ไทยนิยม” ที่แท้จริง ไม่ใช่อัดฉีดเงินลงไปแล้วเรียกไทยนิยม