phongphit.com : การสื่อสารคือการพัฒนา

Wednesday, 02 May 2018 08:06

วิสาหกิจชุมชนชวนคิด (2) Featured

Rate this item
(1 Vote)

สยามรัฐรายวัน 2 พฤษภาคม 2561

ถ้าวิสาหกิจชุมชนจะมีสถานภาพเป็นนิติบุคคล ก็ไม่ได้เป็นหลักประกันว่าจะเข้มแข็งเติบโต คงต้องมีการส่งเสริมสนับสนุนอื่นๆ อีกมาก โดยเฉพาะ “การเรียนรู้” เพราะถ้าไม่ใช้ปัญญา ก็จะหาแต่งบประมาณ ซึ่งไม่มีวันพอ จึงอยากเล่าเรื่องการเรียนรู้ เบื้องหลังที่มาของวิสาหกิจชุมชน

            มูลนิธิหมู่บ้านได้ประสานการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างผู้นำชุมชน ไม่เพียงแต่ให้มีการพบปะ ไปมาหาสู่ระหว่างจังหวัด ระหว่างภาค แต่รวมไปถึงระหว่างประเทศ ในยุโรปและแอฟริกา

การไปพบกลุ่มเกษตรกรในฝรั่งเศส เยอรมนี เนเธอร์แลนด์ เบลเยี่ยม ทำให้ผู้นำเกษตรกรไทยได้เรียนรู้เรื่องการสร้างความเข้มแข็งให้องค์กรชุมชน โดยการรวมตัวกันเป็นสหกรณ์ที่หลากหลายรูปแบบตามเนื้อหางาน และบริบททางสังคม

ผู้นำเกษตรกรไทยได้เห็นการทำงานร่วมกันของชุมชนในยุโรป การรวมกลุ่มใหญ่กลุ่มเล็กตามลักษณะงาน กลุ่มเล็กๆ เช่าซื้อเครื่องมือการเกษตรแพงๆ ด้วยกันเพื่อใช้ประโยชน์ให้คุ้มค่า (ไม่ใช่ซื้อรถไถมาไถปีหนึ่งไม่กี่วัน แล้วจอดไว้ให้ขึ้นสนิมใต้ถุนบ้าน หมู่บ้านละหลายสิบคันอย่างบ้านเรา)

สหกรณ์ในยุโรปมีระบบโครงสร้างที่วิวัฒนาการมานานจนลงตัว ครอบคลุมกิจกรรมต่างๆ ของเกษตรกรได้เป็นอย่างดี ไมใช่แข็งตัวจนเปลี่ยนแปลงไม่ได้ แม้มีสมาชิกมากและมีขนาดใหญ่ แต่ก็คล่องตัวและมีประสิทธิภาพ เพราะสามารถแยกย่อยทำอะไรได้สารพัด ไม่ใหญ่แบบเรือเกลือเหมือนบ้านเรา

เรายังได้เรียนรู้เรื่อง “กลุ่มออมทรัพย์” ที่เยอรมัน ซึ่งส่วนใหญ่รวมตัวกันเป็นธนาคารเรียกว่าไรฟายเซ่นแบ้งค์ ตามชื่อของผู้ก่อตั้งเมื่อ ๑๕๐ ปีก่อน ที่พัฒนาไปเป็น “ราโบแบ้งค์” ที่เนเธอร์แลนด์ เป็น “เครดิตยูเนียน” ทีแคนาดาและสหรัฐอเมริกาและแพร่มาถึงเมืองไทย

กลุ่มเกษตรกรที่เยอรมันและฝรั่งเศสเล่าประสการณ์ให้เกษตรกรไทยฟังเพื่อจะได้ไม่ทำผิดซ้ำรอยพวกเขา และให้ได้วิชาจากการเรียนลัดในเรื่องการประกอบการ การออมทรัพย์ การจัดการทรัพยากรชุมชน และที่สำคัญ การสร้างเครือข่าย

พวกเขาเล่าว่า หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ผู้นำเกษตรกรเริ่มไปมาหาสู่เพื่อช่วยกันหาทางออกจากปัญหาวิกฤติหลังสงคราม นั่งรถเมล์ รถไฟไปมาหาสู่ เพราะไม่มีรถยนต์ส่วนตัว รวมตัวกันเข้มแข็งในอำเภอ จังหวัด ในเขต ในภาค จนถึงระดับประเทศ และไปถึงระดับประชาคมยุโรปในที่สุด

เครือข่ายเกษตรกรในประเทศเหล่านี้มีพลังมาก พลังทางการเมืองที่นักการเมืองและพรรคการเมืองต้องวิ่งไปหา เพราะถ้าไม่ได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มเกษตรกรมีสิทธิ์สอบตก เพราะเครือข่ายของเกษตรกรไม่ได้มีแต่ชาวบ้าน แต่มีชาวเมืองและคนทำวิสาหกิจต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับข้าวปลาอาหารการอยู่การกิน

ประสบการณ์ที่สำคัญขององค์กรชุมชนในยุโรปที่ได้ให้บทเรียนแก่ผู้นำเกษตรกรไทย คือ การทำงานเป็นสหกรณ์ การจัดการทรัพยากรและทุนท้องถิ่น อย่างกรณีการเกิดและเติบโตของสหกรณ์น้ำตาลจากผักกาดหวานในเยอรมัน

สหกรณ์น้ำตาลนี้เริ่มจากกลุ่มเล็กๆ ในชุมชน ที่ตัดเงินจากหัวผักกาดหวานที่นำมารวมกันทำน้ำตาลกิโลละไม่กี่บาท กลายเป็นทุนก้อนใหญ่ที่ขยายไปเป็นสหกรณ์ระดับจังหวัด ระดับภาค ระดับประเทศ จนถึงระดับยุโรปไปเลย

การทำงานที่ประสบผลสำเร็จนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบโชคช่วย แต่มาจากการเรียนรู้ การส่งเสริมสนับสนุนโดยรัฐบาลทั้งระดับชาติและระดับท้องถิ่น ที่เห็นความสำคัญของ “เศรษฐกิจฐานราก” จริงๆ

ที่เป็นระบบและเห็นขัดเจนที่สุด คือ การส่งเสริม SMEs ที่ฝรั่งเศสและอิตาลี ที่มีกองทุนสนับสนุนและมีหน่วยงานที่ทำการวิจัย ให้ข้อมูลและคำแนะนำด้านวิชาการแก่ผู้สนใจทำการประกอบการ

ที่ฝรั่งเศสมีการจัดตั้งหน่วยงานเล็กๆ ในจังหวัดต่างๆ เรียกชื่อว่า Boutique de Gestion (BG) ซึ่งประกอบด้วยบุคลากรที่ชำนาญการจากภาคธุรกิจเอกชน (การประกอบการและการเงิน) จากภาควิชาการ และจากภาคการเมืองท้องถิ่น ที่ให้การสนับสนุนบุคคลหรือกลุ่มบุคคลที่สนใจอยากริเริ่มวิสาหกิจ

ศาสตราจารย์ฌอง ปิแอร์ ฮุสเซล เป็นนักภูมิศาสตร์สังคม วิจัยเรื่องประวัติศาสตร์ชาวนาฝรั่งเศส และทำการวิจัยเรื่อง “อิตาลีโมเดล” ได้พบว่า SMEs อิตาลีมีพลังสำคัญที่สุดสำหรับเศรษฐกิจอิตาลี โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับการเกษตรและเศรษฐกิจชุมชน (ที่มาร์กซ์เคยทำนายว่า เป็นเศรษฐกิจที่รอวันตาย)

ศาสตราจารย์คนนี้บอกว่า อิตาลีโมเดลนี้ได้เป็นแรงบันดาลใจและต้นแบบให้เศรษฐกิจในประเทศแถบทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตั้งแต่กรีซ ตุรกี สเปน โปร์ตุเกส และประเทศในแอฟริกาเหนือ

เขาคือหนึ่งในวิทยากรที่กลุ่มผู้นำเกษตรกรไทยได้พบที่ฝรั่งเศส ผมได้เชิญมาประเทศไทยให้บรรยายประสบการณ์การวิจัยเกี่ยวกับ SMEs ที่อิตาลีและประเทศในเอเชีย เพียงได้อ่านข้อมูลพื้นฐานที่เขาขอให้ผมหาให้เกี่ยวกับการศึกษาและอาชีพของคนไทยในภาคต่างๆ เขาก็วิเคราะห์ได้อย่างแหลมคมว่า แนวโน้มการพัฒนาของไทยในแต่ละภาคจะไปทางไหนอย่างไร

เขาชำนาญในการ “อ่านข้อมูล” เพราะนอกจากประสบการณ์การวิจัย SMEs ที่อิตาลี เขาได้วิจัยที่ ญี่ปุ่น เกาหลีและไต้หวัน และได้พบปัจจัยหลายอย่างที่คล้ายกับอิตาลีในสามประเทศนี้

เขายืนยันว่า นอกจากพื้นฐานการศึกษาของพลเมืองแล้ว บรรยากาศประชาธิปไตย และการสนับสนุนด้านการวิจัยและทุนเป็นเรื่องที่สำคัญที่สุด เพราะ SMEs ล้วนแต่มีขีดจำกัดในด้านทุน โดยเฉพาะทุนด้านการวิจัยเพื่อให้ได้นวัตกรรม ซึ่งไม่อาจไปแข่งขันกับธุรกิจขนาดใหญ่ทั้งหลายได้