Black Ribbon

phongphit.com : การสื่อสารคือการพัฒนา

ปรับฐานคิด

ปรับฐานคิด (452)

สยามรัฐรายวัน 17 พฤษภาคม 2560

ชัยชนะของนายมาครง ประธานาธิบดีคนใหม่ของฝรั่งเศส เป็นปรากฎการณ์ทางการเมืองที่สะท้อนการเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย ไม่ใช่แต่ที่ยุโรป แต่กำลังเกิดขึ้นทั่วโลก

                คนฝรั่งเศส เช่นเดียวกับคนทั่วโลกเบื่อหน่ายกับการเมืองแบบเดิมๆ พรรคการเมืองเดิมๆ สัญญาเดิมๆ แต่ทำไม่ได้ เวียนว่ายในวังวนน้ำเน่าของแนวทางแก้ปัญหาที่ล้มเหลว  การฉ้อฉลกลโกงอำนาจและงบประมาณแบบไม่เห็นหัวประชาชนคนเสียภาษี

                นายมาครงเคยเป็นรัฐมนตรีเศรษฐกิจจนถึงปีที่แล้ว ลาออก และก่อตั้งขบวนการทางการเมืองชื่อว่า En Marche และเตรียมตัวสมัครเป็นประธานาธิบดีขณะที่อายุเพียง 39 ปี โดยแทบจะไม่เคยมีประสบการณ์ทางการเมืองแบบเดิมๆ เลยก็ว่าได้ เพราะไม่เคยสมัครรับเลือกตั้งใดๆ มาก่อน

                แต่นายมาครง “ฟังเสียงประชาชน” ว่าพวกเขาต้องการอะไรจริงๆ และไม่ได้คิดเอาเอง แต่ส่งคนไปเคาะประตูบ้าน 300,000 ที่ๆ เป็นตัวแทนของกลุ่มผู้คนต่างๆ ทั่วประเทศ และไม่ได้ไปแจกใบปลิว แต่ไปสัมภาษณ์เชิงลึก 25,000 คนๆ ละ 15 นาที แล้วเอาความคิดเห็นทั้งหมดมาประมวล

                สิ่งที่เขานำเสนอในการหาเสียงจึงตอบสนอง “อารมณ์” (ความรู้สึกนึกคิด) ของผู้คนได้ดี อารมณ์ที่เครียดในบรรยากาศที่หดหู่ มองอะไรเลวร้ายไปหมด ทำให้ผู้คนเกิดความหวังว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดี เขาพบว่า จริงๆ แล้วคนทั่วไปไม่ได้ต้องการทางออกที่สุดขั้วแบบขวาจัดซ้ายจัด แต่ต้องการทางสายกลางที่ทำให้ทุกคนอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุขมากกว่า

                ขบวนการทางการเมือง (ชื่อเต็มว่า La Republique En Marche สาธารณรัฐเดินหน้า) มีภาคีเครือข่ายพลเมืองกว้างขวางทุกสาขาอาชีพ โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ ที่ก้าวข้ามพรมแดนเส้นแบ่งระหว่างเชื้อชาติ และความคิดคับแคบแบบชาตินิยมของฝ่ายขวาจัด ก่อนเลือกตั้งรอบสอง 2 วัน ถึงมีป้ายผ้าขนาดใหญ่ขึงใต้หอเอฟเฟลเขียนว่า “เสรีภาพ เสมอภาพ ภราดรภาพ” สามคำที่มาจากการปฏิวัติฝรั่งเศสเมื่อ ค.ศ.1789

                อาสาสมัครของขบวนการทางการเมืองนี้มีคนรุ่นใหม่ ลูกหลานผู้อพยพ คนชั้นกลาง กรรมกร เกษตรกร และกลุ่มคนที่ถูกมองข้าม นโยบายของนายมาครงไม่ได้เน้นที่คำสัญญาว่าจะให้ ว่าจะทำให้ แต่เน้นที่การ “สร้างโอกาส” ให้คนจน คนชั้นกลาง ผู้อพยพ มีมากขึ้นและเท่าเทียมกับคนอื่น

                การก่อตั้งขวนการทางการเมืองของนายมาครงไม่ใช่เรื่องใหม่ในยุโรป “ขบวนการ 5 ดาว” (M5S - Five Star Movement) ในอิตาลีกำลังสร้างการเปลี่ยนแปลงสำคัญที่นั่น เช่นเดียวกัน Podemos (“เราทำได้”) ของสเปน ที่สืบทอดจิตวิญญาณของขบวนการ 15-M (หรือ 15 May 2011 ซึ่งมีการประท้วงแบบปักหลักครองพื้นที่ (occupy) ที่สเปนเป็นตัวอย่างให้ทำเช่นเดียวกันทั่วโลก) รวมทั้งบทเรียน Syriza ขบวนการอันทรงพลังทางการเมืองของกรีซ

                ไม่กี่วันหลังจากได้รับเลือกตั้ง นายมาครงก็เปิดเผยบัญชีรายชื่อผู้สมัครจากขบวนการ En Marche ของเขาเพื่อเข้าสู่การเลือกตั้งในวันที่ 11 และ 18 มิถุนายนที่จะถึงนี้ เป็นรายชื่อที่ทุกคนอยากรู้เพราะจนถึงวันนี้เขาไม่มีสมาชิกในสภาแม้แต่คนเดียว

                จากทั้งหมดปรากฎว่า ร้อยละ 52 มาจากภาค “ประชาสังคม” (civil society) ครึ่งหนึ่งเป็นผู้หญิง และอายุน้อยที่สุด 24 ปี มากที่สุด 72 ปี อายุเฉลี่ย 42 ปี ขณะที่บรรดาส.ส.ที่กำลังพ้นไปจากสภาอายุเฉลี่ย 60 ปี  มีตัวแทนจากสาขาอาชีพต่างๆ รวมทั้งผู้นำเกษตรกรจากสหกรณ์ ซึ่งเป็นภาคที่มีอิทธิพลทางการเมืองสูง

                มีคนขอลงสมัครเป็นส.ส.ถึง 19,000 คน ได้รับการคัดเลือกไปแล้วส่วนใหญ่ เหลือไว้จำนวนหนึ่ง คงรอพวกส.ส.เก่าจากพรรคอื่นที่ย้ายพรรคในระหว่างนี้ แต่พรรคใหม่อย่าง “เดินหน้า” (En Marche) ก็มีเกณฑ์ที่ชัดเจนว่าต้องการคนแบบไหนเพื่อเป็นตัวแทนของประชาชน

      นายริชาร์ด แฟร์รังด์ เลขาธิการของ En Marche ประกาศว่า “นี่คือการกลับมาอย่างแท้จริงของพลเมืองสู่หัวใจของวิถีการเมือง”

                 บทเรียนจากขบวนการทางการเมืองที่อิตาลีและสเปนคือ การประท้วงนั้นทำได้ง่าย แต่การแก้ปัญหาและสร้างการเปลี่ยนแปลงนั้นทำได้ยาก แต่อย่างน้อยขบวนการทางการเมืองเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า พวกเขาต้องการการเมืองที่ภาคประชาชนต้องมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบาย ไม่ใช่เพียงไปเลือกตั้ง

       ขบวนการทั้งอีตาลี สเปน และฝรั่งเศสชี้ให้เห็นว่า ถึงเวลาของภาคประชาสังคม ที่จะต้องแสดงบทบาทสำคัญทางการเมือง อยู่ที่ว่า เมื่อได้อำนาจแล้วจะนำชีวิตใหม่มาสู่การเมืองได้อย่างไร

       และจะตอบสนองความคาดหวังของคนฝรั่งเศสที่ต้องการไม่ใช่เพียง “การเปลี่ยนแปลง” ธรรมดา (change) แต่ต้องการ “การปฏิรูป” (transform) ที่พลิกโฉมหน้าของฝรั่งเศสเลยทีเดียว

สยามรัฐรายวัน 10 พฤษภาคม 2560

ว่าจะตั้งชื่อบทความนี้ว่า “ฐานันดรสื่อไทย” แต่วันนี้คนทั่วไปคงไม่สนใจคำว่าฐานันดรที่สี่ ที่เคยยกให้สื่อตามแบบอย่างอังกฤษที่ยกให้ขุนนาง พระ ผู้แทน เป็นสามฐานันดรแรก และสื่อมวลชนเป็นที่สี่

                เรื่องศักดิ์ศรีของสื่อน่าสนใจกว่า เพราะสื่อจะเป็นอะไรขึ้นอยู่กับคุณภาพของสื่อ การยอมรับของสังคม เพราะ “ไม่ใช่ตำแหน่งที่ให้เกียรติคุณ แต่เป็นคุณที่ให้เกียรติตำแหน่ง” ออกกฎหมายมาคุมสื่อ ตั้งสภาตั้งสมาคมมาดูแลกันเอง ก็ดูเหมือนไม่ค่อยได้ผล เพราะมีปัญหาก็ลาออก ก็ไม่เห็นมีอะไรเกิดขึ้น

                สื่อมีความสำคัญเพราะเป็นตัวแทน เป็นปากเสียงของประชาชน เป็นสัญลักษณ์ของเสรีภาพในการแสดงออก ในสังคมประชาธิปไตย เป็นผู้ที่ถูกคาดหวังว่าจะทำการ “ตรวจสอบ” สร้างความโปร่งใสการใช้อำนาจในสังคม โดยเฉพาะทางการเมือง จึงมีเรื่องราวระหว่างอำนาจกับสื่อตลอดมา

                ที่อยากเขียนวันนี้ไม่ใช่ประเด็นนี้และด้านนี้ อยากดูบทบาทของสื่อในการสร้างค่านิยมให้สังคมผ่านรายการต่างๆ ทุกอย่างที่ปรากฎในสื่อมวลชน รวมไปถึงละครน้ำเน่าน้ำดี กีฬาเลือดท่วมจอตื่นเต้นเร้าใจ

      ยังเกมสนุกสนานปัญญาอ่อน การประกวดร้องเพลงทุกช่องนับสิบๆ รายการ ฟังจนเบื่อ และเอียนกับการเขียนบทแบบดราม่า จนไม่รู้ว่าประกวดร้องเพลงหรือประกวดเรื่องราวสะเทือนใจให้คนดูร้องไห้สงสาร ทุกรายการก็ล้วนแต่ “สื่อ” สาระบางอย่างและหลายอย่างให้ผู้คน

                เห็นพัฒนาการของการทำข่าว การเจาะข่าว การสืบสวนข่าว การทำสารคดีที่เจาะลึกแปลกใหม่ของบางช่อง แต่ก็ยังเห็นการทำงานแบบสุกเอาเผากิน ไม่หาข้อมูล ไม่ทำการบ้าน ซึ่งง่ายที่จะจับได้ เพราะคนเข้าไปเช็คข้อมูลจากอินเทอร์เน็ตได้ตลอดเวลา หรือไม่ก็เช็คไปที่ต้นตอของข่าวโดยตรง

                อย่างพาดหัวว่า “หลังคาตึกเรียนธรรมศาสตร์พังลงมา นักศึกษาหวิดดับ” เป็นการเขียนแบบย้อนยุคเอามากๆ นึกว่าจะขายข่าวและเรียกแขกเข้าอ่าน กลับเป็นผลตรงกันข้าม เพราะใครๆ ก็เช็คข่าวได้จากคลิปที่ส่งกันไปทั่วทันทีว่า ไม่ได้มีใครอยู่ในห้องเรียนนั้น แล้วจะหวิดดับได้อย่างไร

                เหมือนกับเมื่อสักสี่สิบปีก่อน ตอนกำลังมีการหาเสียงเลือกตั้ง มีหนังสือพิมพ์หัวสีฉบับหนึ่งพาดหัวตัวเท่าหม้อแกงว่า “ยิงผู้สมัครส.ส.” เข้าไปอ่านในเนื้อหาพบว่า มีการยิงปืนขึ้นฟ้าห่างจากเวทีที่ผู้สมัครส.ส.กำลังพูดอยู่ครึ่งกิโล อย่างนี้ก็เขียนได้เพื่อขายหนังสือพิมพ์

                วันนี้สื่อกำลังเปลี่ยนแปลงและปรับตัว เพราะทำแบบเดิมๆ คงอดตายและต้องปิดตัวเหมือนที่ สื่อสิ่งพิมพ์ต่างประเทศและของไทยได้ปิดตัวลงไปแล้วจำนวนมาก เพราะการเกิดขึ้นของโซเชียลมีเดีย โลกอินเทอร์เน็ต แหล่งข่าวแหล่งข้อมูล การสือสารเรียลไทม์ เกิดอะไรขึ้นที่ไหนเมื่อไรรับรู้ได้ทันทีทั่วโลก

      หรือไม่ก็ส่งต่อกันหลังจากเกิดเหตุได้ไม่นาน ไม่ใช่รอให้ผู้สื่อข่าวกลับไปโรงพิมพ์ หรือส่งแฟกส์ส่งอีเมลไปให้กองบก. หรือให้ผู้สื่อข่าวทีวีกลับสถานี ซึ่งช้าไม่ทันกินแล้ว เราถึงเห็นทีวีทุกช่องต่างก็นำเอาคลิปจากสื่อสังคมมา “ออกต่อ” มาพูดถึงและขยายความในทีวี วิทยุ หนังสือพิมพ์

      สื่อมวลชนใหญ่ระดับโลกวันนี้ที่อยู่ได้ก็คงเป็นเพราะ 2 อย่าง อย่างแรกคือการเสนอข่าวทันทีทันใด ถ่ายทอดสดจากที่เกิดเหตุ ทำให้คนติดตามได้อย่างใกล้ชิด breaking news เรียกเรตติ้งดีนัก

      อย่างที่ 2 คือ การวิเคราะห์ข่าว ซึ่งคนที่ติดตามสื่ออยากรู้ต้นสายปลายเหตุ ที่มาที่ไป ตื้นลึกหนาบาง ความเชื่อมโยงกับเรื่องราวต่างๆ ไม่ว่าหนังสือพิมพ์ วิทยุ โทรทัศน์ ถ้าทำการวิเคราะห์เจาะลึกได้ดีก็เรียกคนดูได้มาก อย่าง CNN, BBC ที่เน้นการวิเคราะห์ข่าวและเสนอ “ข่าวด่วน” เกือบตลอดเวลา

     สื่อไทยยังสะเปะสะปะเรื่องการถ่ายทอดสด ยกโขยงไปถ่ายทอดสดคนที่กำลังจนมุมที่โรงแรมม่านรูดหลายชั่วโมง ถ่ายทอดสดการเจรจาอย่างใกล้ชิด จนจบด้วยโศกนาฎกรรม และสื่อบางรายถูกสอบสวนและถูกตักเตือนว่า “ไม่รู้กาละเทศะ” ซึ่งเป็น “จริยธรรม” ที่ต้องพัฒนา

     การทำสารคดีเรื่องราวในชนบท วิถีชีวิตชาวบ้าน ท่องเที่ยวชุมชน อาหารการกิน แข่งขันกันทำได้หลากหลาย แต่ดูไปดูมาก็จำเจและมักง่าย เหมือนดูถูกคนดู ผิวเผิน ไม่เชื่อมโยงไปถึงคุณค่าที่ลึกกว่า เพราะขาดการวิเคราะห์ ไม่มีกรอบคิด ลองนำสารคดีที่คนไทยทำเรื่องชีวิตชาวบ้านไปเปรียบกับสารคดีเกาหลีที่มาทำที่เมืองไทยในรายการชุด “ความลับแห่งเอเชีย” และ “ทึ่งทั่วโลก” ที่อมรินทร์ทีวีช่อง 34 นำมาถ่ายทอด จะพบความแตกต่างในเนื้อหารายละเอียดและคุณภาพอย่างชัดเจน

    จะอ้างว่าเขาลงทุนสูงกกว่าก็ว่าได้ แต่เขาคงวิจัย เจาะลึก เตรียมตัวเตรียมการอย่างละเอียดมากกว่า เวลาทำก็ทำให้ดูเป็นธรรมชาติ เหมือนกับเป็นตัวแทนนำผู้ชมไปเรียนรู้วิถีชีวิตของชุมชน เขาทำแบบมีกรอบคิดที่ชัดเจนมากกว่า ดูเรียบง่ายและสบายใจ สารคดีของเขาขายได้ทั่วโลกแน่นอน

    ก็อาจเป็นได้ ที่ “คนอยู่บนภูเขามักไม่เห็นความงามของภูเขา” คนไทยอยู่ใกล้ของดีไม่เห็นของดี เหมือนนกไม่เห็นฟ้า ปลาไม่เห็นน้ำ ไม่มีแว่นขยาย ไม่หามุมมองที่เหมาะสม

             ยุคสมัยที่สื่อมีปากกาเป็นอาวุธผ่านไปแล้ว คนที่มีอาวุธวันนี้เป็นประชาชนที่มีมือถือต่างหาก สื่อที่ฉลาดและเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของยุคสมัยจะอยู่รอดได้

สยามรัฐรายวัน 3 พฤษภาคม 2560

โลกเปลี่ยนด้านเทคโนโลยีเร็วมาก แต่ด้านสังคมวัฒนธรรมไม่ได้เปลี่ยนในความเร็วเดียวกัน หรืออาจจะต้านการเปลี่ยนแปลงด้วยซ้ำ ลองมาพิจารณาปรากฎการณ์บางอย่างที่ชี้ให้เห็นถึงจิตวิญญาณของยุคสมัย หรือที่ฝรั่งเรียก Zeitgeist (คำเยอรมันที่ใช้กันสากล)

๑.      สังคมต้องการการเปลี่ยนแปลง ปฏิเสธระบบระเบียบเดิม ความเป็นสถาบัน องค์กรที่ยึดติดกับ

ข้อบังคับ กฎหมายมากกว่าอย่างอื่น ปรากฎการณ์ทางการเมืองอเมริกันที่เลือกนายทรัมป์ การเมืองฝรั่งเศสที่ เลือกนายมาคร็องเป็นอันดับหนึ่งทั้งๆ ที่ไม่สังกัดพรรคการเมืองใหญ่ในการเลือกตั้งรอบแรก และไม่เคยลงสมัครรับเลือกตั้งมาก่อน ลาออกจากพรรคเก่ามาตั้งขบวนการทางการเมืองใหม่ (En March)

                นายโอบามาเคยใช้คำว่า “Change” ในการหาเสียง แต่คนอเมริกันผิดหวังว่าไม่ได้มีการเปลี่ยนแปลงจริงๆ เป็นคำพูดสวยหรูให้ดู “สมสมัย” ให้ถูกใจผู้คนยุคใหม่นี้เท่านั้น การเปลี่ยนแปลงอะไรไม่ง่าย รวมทั้งนายทรัมป์เองก็ใช่ว่าจะทำการเปลี่ยนแปลงได้มากมายตามที่ประกาศไว้ตอนหาเสียง

                ผู้คนปฏิเสธความเป็นสถาบัน (establishment) เพราะรู้สึกผูกมัด ฝรั่งชาวคริสต์ส่วนใหญ่ก็อาจไปวัดไปโบสถ์ปีละครั้งสองหนตอนคริสต์มาสปาสกาเท่านั้น และอีกครั้งตอนตายแล้ว อีกส่วนหนึ่งเลิกไปเลย

                แม้แต่การแต่งงาน วันนี้คนส่วนใหญ่อยู่ด้วยกัน “เฉยๆ “ โดยไม่จดทะเบียน หรืออาจไปจดทะเบียนแต่ไม่ได้เข้าโบสถ์ ไม่มีพิธีอะไรเลย ความรักสำคัญกว่า อยู่ด้วยกันแบบไม่ผูกมัด อยู่ไม่ได้ก็แยกกันไป

                ผู้คนวันนี้ต้องการความสัมพันธ์ โทรศัพท์ สมาร์ทโฟนจึงเป็นปัจจัยที่ 5 ที่ขาดไม่ได้ เกิดกลุ่มเครือข่ายในเฟสบุ๊ก ในไลน์เต็มไปหมด แต่ในเวลาเดียวกันคนก็ไม่ได้ต้องการความผูกพันหรือข้อผูกมัด ต้องการความสัมพัน์แบบอิสระ เครือข่ายเหล่านี้ไม่มีข้อบังคับ

                เป็นไปได้ที่ในอนาคต บรรดา “กลุ่มประชาคม” ต่างๆ จะยุบไปหรือไม่ก็ต้องปรับระบบโครงสร้างความสัมพันธ์ไม่ให้เป็นตราสังข์มัดตัวเองและเอาเปรียบคนอื่น ไม่ว่าอียู นาฟต้า อาเซียน เอเปค การที่สหราชอาณาจักรออกจากอียู และสหรัฐไม่เอาด้วยกับข้อตกลงการค้าเสรีหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจเอเชียแปซิฟิก (TPP) และขู่ถอนตัวจากนาฟต้า ล้วนบ่งบอกว่า ระเบียบโลกใหม่กำลังเปลี่ยน

                นี่เป็น “จิตวิญญาณแห่งยุคสมัย” (Zeitgeist) อย่างหนึ่ง (ซึ่งแปลว่า “อารมณ์” ของยุคหนึ่งของประวัติศาสตร์ที่แสดงออกทางความคิดความเชื่อของยุคนั้นที่อธิบายพฤติกรรมและปรากฎการณ์ทางสังคม)

                การแสวงหาทางเลือกใหม่ของผู้คนที่ปฏิเสธระบบเดิม สถาบันเดิม อาจจะตกหลุมเก่าเรื่องราวแบบเดิมซึ่งอาจเลวกว่าก็ได้ อย่างกรณีที่คนอเมริกันเบื่อการเมืองเก่าแล้วเลือกนายทรัมป์ หรือคนที่เข้าไปสังกัดองค์กรทางศาสนาใหม่ นิกายความเชื่อที่เห็นว่าตอบโจทย์ชีวิตของตนเองมากกว่าสถาบันเดิม

      ๒.    สังคมวันนี้ผู้คนแสวงหาเอกลักษณ์และอัตลักษณ์ของตนเอง อยากเป็นตัวของตัวเอง ไม่ต้องการ

อยู่ใต้สถาบัน (Institution) ที่ใช้กฎระเบียบบังคับ และทำให้ทุกคนเป็นเหมือนกันหมด แต่ต้องการสังกัดขบวนการ (Movement) ที่ผู้คนสัมพันธ์กันเป็นเครือข่าย ไม่ก้าวก่ายบังคับ ทุกคนเป็นอิสระเป็นตัวของตัวเอง

                คนที่เรียนจบมหาวิทยาลัยในประเทศพัฒนาแล้วล้วนแต่ต้องการเริ่มกิจการด้วยตนเอง ไม่อยากเป็นลูกจ้าง อาจยอมเป็นพักหนึ่งเพื่อหาประสบการณ์ แล้วจึงออกมาริเริ่มงานใหม่ที่เป็นอิสระมากกว่า

                วันนี้มี “คนกล้าคืนถิ่น” มากขึ้นเรื่อยๆ เรียจบปริญญาตรี โท เอก เบื่อการทำงานในองค์กร ในเมือง เลือกเดินทางกลับบ้านในชนบทเพื่อเริ่มงานเกษตรบ้าง การประกอบการบ้าง และเป็นเรื่องที่สมสมัย เพราะต้นทุนของท้องถิ่นมีพร้อม ไม่ว่าที่ดิน  แรงงาน และตลาด แต่ขาดความรู้ในการบริหารจัดการเท่านั้น

                จิตวิญญาณของโลกวันนี้ต้องการคืนสู่ธรรมชาติ อาหารปลอดภัยจากสารเคมี เสื้อผ้า พลังงานที่มาจากธรรมชาติ คนมีความรู้สามารถกลับไปพัฒนาตนพัฒนาท้องถิ่นได้

                วันนี้ผู้คน “คืนสู่รากเหง้า” กลับไปหาปู่ย่าตายาย ภูมิใจในรากเหง้าเผ่าพันธุ์ พร้อมที่จะพูดภาษาท้องถิ่นและชนเผ่าของตนเอง แต่งกายด้วยเสื้อผ้าท้องถิ่นโดยไม่อายใคร วันนี้คนที่แนะนำตัวเองจะไม่บอกว่าเป็น “ชาวเขา” หรือ “ชนเผ่า” แต่จะบอกว่าเป็น อาข่า ม้ง ปะกาเกอะญอ ลาหู่ เมี่ยน และอื่นๆ

                คนอีสานพูดภาษาอีสานในรายการวิทยุ โทรทัศน์ด้วยความเชื่อมั่นและภูมิใจ      การแข่งขัดประกวดร้องเพลงก็เป็นเพลงลูกทุ่งท้องถิ่นอีสานสไตล์หมอลำประยุกต์แทบทุกสถานี

                คนไทยเบื่อหน่ายกับความขัดแย้งทางการเมืองและความเน่าเฟะของสถาบันทางการเมืองแบบเดิมๆ ต้องการการเปลี่ยนแปลง ต้องการเป็นอิสระ จึงยอมแม้จะอยู่ใต้อำนาจทหาร ซึ่งวันนี้ก็ใช่ว่าจะทำอะไรก็ได้และไม่อาจฝืนกระแสและจิตวิญญาณแห่งยุคสมัยได้ ต้องเปลี่ยนผ่านไปสู่สังคมประชาธิปไตย

                ถ้าผู้มีอำนาจทางการเมืองเข้าใจ “สัญญาณแห่งกาลเวลา” ก็จะมีนโยบายที่กระจายอำนาจ ให้ผู้คน “ปกครองตนเอง” ให้มากที่สุด พัฒนาอัตลักษณ์ของแต่ละท้องถิ่น ซึ่งมีมากพอเพื่อจะพัฒนาได้ดีกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบันที่ไม่ว่านักการเมืองหรือทหารมาก็รวบอำนาจ รวมศูนย์ ซึ่งล้าสมัยและไม่พัฒนา

สยามรัฐรายวัน 26 เมษายน 2560

มาร์กซิสม์เก่าแก่บอกว่า เศรษฐกิจชุมชนคือเศรษฐกิจที่รอวันตาย แต่อันโตนิโอ กรัมชี มาร์กซิสท์แนวแก้แย้งว่า คงไม่ใช่ เพราะแนวคิดดังกล่าวมองข้ามความสำคัญของวิถีวัฒนธรรมของชุมชนและสังคม

อันโตนิโอ กรัมชี คือ ผู้ก่อตั้งพรรคคอมมิวนิส์อิตาลี ผู้ให้แนวคิดเรื่อง “อำนาจนำ” (hegemony) หรืออำนาจครอบงำสังคมโดยการสร้างค่านิยมที่ทำให้คนแยกไม่ออกระหว่างผิดชอบชั่วดี เห็นพ้องกับ “ผู้นำ” ซึ่งมีอำนาจแบบไม่โต้เถียง และเขาคือผู้ที่คิดคำว่า “organic intellectual” (ปัญญาชนชาวบ้าน)

(ถ้าแปลว่า ปัญญาชนอินทรีย์ คงแปลกดี แต่จริงๆ คือ ปัญญาชนที่เกิดในองคาพยพนั้น คนในชุมชนหรืออาชีพนั้นๆ เช่น ผู้นำชาวนาที่ไม่ใช่คนนอกเข้าไปนำชาวนา ผู้นำกรรมกรที่เป็นกรรมกรเอง)

อิตาลีคือประเทศที่ยืนยันแนวคิดของกรัมชี ที่พัฒนาเศรษฐกิจชุมชนจนเป็นต้นแบบของการพัฒนาประเทศต่างๆ ในแถบทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตั้งแต่หลังสงครามโลกเป็นต้นมา ไม่ว่ากรีซ เตอร์กี และประเทศในแอฟริกาเหนือทั้งหลาย

เศรษฐกิจอิตาลีกว่าร้อยละ 90 มีฐานอยู่ที่วิสาหกิจขนาดกลางขนาดย่อม (SMEs) รวมถึงขนาดจิ๋วในครัวเรือนที่อาศัยแรงงานในครอบครัว ภูมิปัญญา ทรัพยากรในท้องถิ่น และความเป็นศิลปินในสายเลือด ทำให้เกิดนวัตกรรมต่างๆ ที่เกี่ยวกับปัจจัยสี่ ข้าวของเครื่องใช้ในครัวเรือน และที่สำคัญ ผลผลิตด้านการเกษตร

เสื้อผ้าอิตาลีมีชื่อเสียงทั้งหลายล้วนมาจากครอบครัวและชุมชนเล็กๆ และเมื่อเป็นอุตสาหกรรมใหญ่ก็มาจากคลัสเตอร์อันลือชื่อหรือเครือข่ายของ “คนเล็กๆ “ แบบ “เล็กนั้นงามและมีพลัง” อย่างที่นายแจ๊กหม่าชอบพูด (Small is beautiful and powerful)

การเกษตรอิตาลีมีความสำคัญ เพราะผลิตเพื่อบริโภคและส่งออกผลิตภัณฑ์ต่างๆ แป้งทำขนมปัง พิซซา  พาสต้า รวมทั้งที่แปรรูปเป็นสปาแก็ตตี มักกาโรนี และอื่นๆ เหล้า ไวน์ เนย ผัก ผลไม้ สมุนไพร

การท่องเที่ยวอิตาลีก็เป็นรายได้หลักตั้งแต่ไหนแต่ไร เพียงนักแสวงบุญจากทั่วโลกปีหนึ่งก็หลายสิบล้านคนแล้ว ยังไม่รวมนักท่องเที่ยวที่ชื่นชมทะเล ภูเขา วิถีชีวิตชนบทของอิตาลีที่มีเสน่ห์โรแมนติก

นักแสวงบุญ นักท่องเที่ยวปีละ 50 ล้านคนซื้อของที่ระลึก เสื้อผ้า รองเท้า กระเป๋า เข็มขัด และอื่นๆ ล้วนเป็นผลิตภัณฑ์ที่มาจาก “คนเล็กๆ “ และวิสาหกิจขนาดกลางขนาดย่อมขนาดจิ๋วทั้งสิ้น รวมทั้งการส่งออกของบรรดาแบรนด์ที่โด่งดังระดับโลกอย่างกุชชี่ อาร์มานี่ เบเน็ตตอง และอื่นๆ

ฐานเศรษฐกิจอิตาลีจริงๆ จึงไม่ใช่เฟียต เฟอร์รารี หรือลัมบอร์กีนี่ แต่อยู่ที่ “พิซซ่า สปาก็ตตี้” อยู่ที่คนเล็กๆ การประกอบการขนาดเล็กกลาง สหกรณ์เล็กใหญ่ในชนบท ที่ “อุ้ม” เศรษฐกิจของประเทศ

ปัญหาการพัฒนาประเทศไทย จึงอยู่ที่วิสัยทัศน์ของผู้นำว่า จะเปิดโอกาสการพัฒนาให้คนเล็กๆ ได้มากน้อยเพียงใด หรือปล่อยให้มีการผูกขาดในรูปแบบต่างๆ โดยนายทุนใหญ่ที่กำลังกินรวบในหลายๆ เรื่องหลายวงการ เป็น hegemony แบบใหม่ที่ทำให้การครอบงำเป็นเรื่องดีที่รับได้ เพราะแยกไม่ออก

บทเรียนของอิตาลีมีอีกด้าน การพัฒนาประชาธิปไตยของประเทศนี้มีบทเรียนสำคัญสำหรับทั่วโลก เพราะอิตาลีเหมือนมีสองประเทศในประเทศเดียว ภาคเหนือกับภาคใต้ต่างกันราวฟ้ากับดิน อย่างที่งานวิจัย 20 ปีของ เดวิด พุตนัมเมื่อปี 1993 ชี้ให้เห็น (Making Democracy Work)

ศาสตราจารย์จากฮาร์วาร์ดผู้นี้บอกว่าว่า การพัฒนาและประชาธิปไตยเกิดได้ในภาคเหนืออิตาลีเพราะมีรากฐานที่การศึกษา และประชาสังคมที่เข้มแข็ง มี “ทุนทางสังคม” (ความไว่วางใจกันของผู้คนในชุมชน) มากกว่าทางใต้ที่อยู่ใต้อำนาจของมาเฟีย ระบบอุปถัมภ์ คนจึงอพยพย้ายถิ่นไปทำมาหากินทางภาคเหนือและไปเป็นแรงงานในต่างประเทศ ชุมชนภาคใต้อ่อนแอ ท้องถิ่นอ่อนแอ ถูกครอบงำ

         ชุมชนภาคเหนืออิตาลีเข้มแข็งและพัฒนาเศรษฐกิจจากครัวเรือน ชุมชนไปถึงระดับชาติและส่งออก แบรนด์ดังทั้งหลายมาจากภาคเหนือเมืองฟลอเรนส์ขึ้นไปทั้งสิ้น

         โลกที่เปลี่ยนไปทำให้ไทยมีข้อได้เปรียบหลายอย่าง นักท่องเที่ยวมาเมืองไทยปีละ 30 ล้านคน ที่นอกจากจะพบเห็นสิ่งดีๆ ซื้อของดีๆ กลับไป ยังเผยแพร่ความรู้สึกดีๆ สิ่งของดีๆ ที่นำติดตัวกลับไป ขยายวงการค้าขาย รวมทั้งโลกดิจิทัลที่ส่งต่อภาพและข้อความดีๆ จากคนเหล่านี้ไปยังผู้คนทั่วโลก

         มรดกไทยมีคุณค่าและมูลค่าสูงมาก เพียงแค่สบู่ไทยอย่างดียว วันนี้ผลิตได้เป็นร้อยเป็นพันอย่าง ที่ล้วนแต่ตอบสนองความต้องการของคนในโลกที่ต้องการของดีต่อสุขภาพ มาจากธรรมชาติ กระเป๋าที่ทำจากวัตถุดิบท้องถิ่นหลายสิบอย่าง นับร้อยนับพันรูปแบบ ยังผ้าไทยทอมือย้อมสีธรรมชาติร้อยพันแบบ

         ประเทศไทยเป็นได้ทั้งอิตาลีตอนใต้และอิตาลีตอนเหนือ อยู่ที่เจตจำนงทางการเมือง พัฒนาการของประชาสังคม ระบบโครงสร้างที่ต้องปฏิรูปให้สมสมัย และสืบทอดมรดกทางสังคมวัฒนธรรมเพื่อทำให้เกิดการพัฒนายั่งยืนกว่าเพียงการหาเงินเข้าประเทศ

Page 1 of 57